Osmanlı İnhitat Söylemine Girizgâh: 16. Yüzyıl Sonu Para Çalkantıları ve Düşünce Dünyasındaki Yansımaları

Iki bolumlu yazida, once 16. yuzyil sonlarinda Osmanli dunyasinda yasanan para calkantilarina dair farkli yaklasim modelleri ele alinmis ve degerlendirilmistir. Gerek “miktar teorisini” gerekse “gercek” iktisadi faktorleri gozonunde bulunduran bir yaklasimin yararli olacagi dusuncesiyle, bati ve dogu yonlerinde farkli seyreden dis ticaret dengelerinin yapisal ozellikleri ile birlikte nufus artisi ve paranin dolasim hizi uzerinde durulmustur. Ikinci bolumun konusu, Osmanli yonetici sinifindan bazi yazarlarin sahit olduklari para ve fiyat hareketlerine dair tespit ve yorumlaridir. Osmanli devlet adamlari ve yazarlari bu olgularla yakindan ilgilenmis, onlari tartismis, tahlil etmis, ve tedbirler onermistir. Paranin istikrarini merkeze alan bu perspektif, siyasi erkin rolunu vurgular, sonuclari itibariyle meseleyi toplumsal dengeler baglaminda degerlendirir. Bugun “iktisadi” diye nitelendirdigimiz dinamiklerin ozerklesmesinin yerlesik hiyerarsileri altust edecegi, bunun sonucunda “nizam”a “ihtilal” gelecegi endisesini tasir. Toplumsal dengeleri tehdit eden fiyat artislari ve narh duzeninin yitirilmesine care ancak paranin istikrarina kavusmasi ile mumkun olacaktir. Bu baglamda Cigalazâde (Cagaloglu) Sinan Pasa’nin para ile ilgili islahat tedbirlerine destek olmak isteyen Taskopruluzâde Kemâluddin Mehmed Efendi, Makrizi’nin Misir tarihinde para krizleri ile ilgili eserini Turkce’ye cevirmekle kalmaz, bir sonsoz yazarak dogrudan Osmanli dunyasinin yasamakta oldugu krize dair ozgun bir aciklama getirir.