Abdülhamit Zehravi ve Düşüncesini Yeniden Düşünmek: Bir Arap Milliyetçisinin Osmanlı Siyasetçisi Olarak Entelektüel Portresi

Bir Osmanli-Arap milletvekili olan Abdulhamid Zehravi, genellikle yalnizca Arap milliyetciligi bakis acisindan arastirilmistir. Ancak Zehravi Osmanli Imparatorlugu’nun getirdigi emperyal yapiyi takdir ediyor ve Bati istilasina karsi durabilmenin yegane yolunun ‘guc olmak’tan gectigini dusunuyordu. Zehravi bireye degil milletlere dayanan Osmanli politik birligini (ittihad-i anasir) destekledi. Bu arzulanan politik birlik hedefine ulasmak icin etnik-dini catismalara yol acmadan politika egitimine olan ihtiyaca dikkat cekmistir. Zehravi’nin elitist mentalitesi gerektiginde disiplinizasyon yontemlerini kullanmaya ve “cahil” halklar ya da “barbar” Arap gocmenlerini aydinlatmaya itmistir. Teorik alanda Zehravi’nin her ne kadar katkisi varsa da siyaset alaninda pek de gercekci ve pragmatik bir cozum sunamamistir; cemaatlerden olusan Osmanli milleti dusuncesi, birey uzerine kurulmus olan o zamanki Osmanli anayasacilik sistemiyle uyusmamaktadir. Osmanli entelektuel tarihi acisindan bakildiginda Zehravi ile doneminin Arap olmayan diger Osmanli entelektuelleri arasinda pek cok ortak yon bulunmaktadir