Osmanlı Tasvir Sanatında Görselin “Okunması”: İmgenin Ardındaki Hikâyeler (Şehir Oğlanları ve İstanbul’un Meşhur Kadınları)

Baslica amaci eslik ettigi metni gorsellestirmek olan Islâm kitap resimlerinin en belirleyici ozelliklerinden biri imge ve metin arasindaki organik iliskidir. Bunun disinda herhangi bir metne eslik etmeyen tek yaprak album/murakka resimleri de Islâm tasvir sanati geleneginde epeyce yaygin bir sekilde karsimiza cikar. Yazili bir metnin baglamindan yoksun murakka resimlerini anlamak, yani imgenin cagdas izleyicileri tarafindan gorulme/algilanma bicimine yaklasmak icin tasvirin yaratildigi ve tuketildigi toplumun sozlu ve/veya sozel kulturunden yola cikilarak bir “gorsel okuma” kavraminin gelistirilmesi elzemdir. Nitekim, bu sozel baglam, imgeyi olusturan ve bugunden bakildiginda “siradan” gorunen pek cok ikonografik ayrintinin cagdas izleyicileri icin belirli oykulere tekabul eden kodlamalar oldugunu gosterecektir. Bu yazida cogunlukla 17. yuzyilda Osmanli Istanbul’unda uretilmis, belirli genc erkek ve kadinlari betimleyen bir grup album resminden yola cikilarak, bu imgelerin olusumunda etkili olan sozel baglam uzerinde durulacaktir. Ozellikle 17. yuzyilla birlikte Osmanli Istanbul’unun degisen demografik yapisi ve bunun sonucunda ortaya cikan yeni sosyallesme mekanlari, bu mekanlarda degisen iletisim bicimleri ile tasvirlerin bu yeni iletisim bicimlerine gore ugradigi bicim ve icerik degisimleri arasindaki bag bu tartismanin ana eksenini olusturacaktir.