Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi

Bugun Kuzeydogu Bulgaristan’da yer alan Provadia kenti, Osmanli doneminde Pravadi olarak bilinmektedir. Yerel Turk agzinda Pravadi olarak adlandirilmaktadir. Kentin adi muhtemelen Bizans Yunancasinda kullanilan Provaton adindan gelmektedir. Kentin adi Slavca olarak Ovec’tir. Hem Yunanca provato hem de Slavca ovec kelimesi koyun anlamindadir. Pravadi kalesi ise Turklerce Tashisar olarak adlandirilmaktadir. Pravadi bolgesi cok eski donemlerden itibaren iskân edilen bir bolgeydi. Pravadi kalesinin X. yuzyilda Car Simeon doneminde kuruldugu varsayilmaktadir. Bizans (960-1187) ve II. Bulgar Devleti (1187-1393) donemlerinde Pravadi kalesi onemli bir idari ve dini merkezdir. Pravadi, Karadeniz’e dokulen Iridere nehrinin plato niteligi tasiyan havzasinda Varna yakinlarinda olup 1388 yilinda Candarli Ali Pasa komutasinda yapilan sefer esnasinda Timurtasoglu Yahsi Bey tarafindan ele gecirilmistir. Fetret Devrinde Musa Celebi Pravadi kalesini bir muddet kusattiktan sonra zapt etmistir. Macarlar, 1444 yilinda Pravadi kalesini ele gecirdikten sonra tahrip etmesiyle muhtemelen kale bu tarihten sonra onemini yitirmistir. Pravadi kasabasinin kalenin altindaki duzlukte kurulmasi da belki bu tarihten sonra olmustur. Osmanli fethinin ilk yuzyilinda Nigbolu Sancagina bagli bir nahiye merkezi olan Pravadi, XVI. yuzyilda Silistre Sancagina bagli bir kaza merkezi haline gelmistir. Osmanlilarin fethinden sonra bolgeye Anadolu kokenli Turkler yerlestirilmis ise de 1444’deki tahribat sonrasinda buradaki koyleri senlendirmek amaciyla II. Murat, yeniden Turklerin yerlestirilmesini istemistir. Anadolu’dan gelen Yorukler, XVI. yuzyil boyunca Pravadi ve civarina iskân edilmislerdir. Naldoken, Selanik, Kocacik gibi Yoruk gruplari, bugun hala varligini surduren Pravadi’ye bagli koylere yerlesmislerdir. Zaman icerisinde Pravadi Ermeni, Yahudi ve Latinlerin yasadigi bir yerlesim birimi olmustur. Dolayisiyla Pravadi, cok etnikli, cok dinli ve cok dilli bir kent niteligine sahiptir. Pravadi, 1878’de Bulgaristan Prensliginin kuruldugu tarihe kadar Osmanli Devleti sinirlari icerisinde kalmistir. XVII. yuzyilin basinda Pravadi koylerinden bazilari ayrilarak Yeni Pazar nahiyesine dahil edilmislerdir. Bu calismada XVI. yuzyila ait Osmanli tahrir, akinci ve avariz defterleri ile bazi batili kaynaklar isiginda Pravadi’nin Osmanli donemindeki gelisimi ve demografik yapisi incelenecek, bagli koyler uzerinde durulacaktir.