Açıköğretim İlahiyat Programları: Problemler ve Çözüm Önerileri

Oz:  Ulkemizde ilahiyat alaniyla ilgili onlisans programlari Acikogretim Fakultelerinde, onlari lisansa tamamlayacak olan Ilahiyat Lisans Tamamlama Programi ise, teknolojik altyapisi yeterli olan cesitli Universitelerde yurutulmektedir. Her iki program da buyuk bir ihtiyaci gidermekle birlikte bunyelerinde onemli problemler barindirmaktadir. Bu problemleri kurulus felsefesine, egitim-ogretime, olcme ve degerlendirmeye, standartlara ve diploma denkligine iliskin olmak uzere bes grupta incelememiz mumkundur. Tasnifimizde de goruldugu gibi, bu problemler ilahiyat alanindan daha cok ulkemizdeki acikogretim sisteminden ve onun tatbik bicimlerinden kaynaklanmaktadir. Dolayisiyla da acikogretim sisteminde gerekli iyilestirmeler yapilmadan bu problemlerin halli belki kismen mumkun olabilecektir. Acikogretim Ilahiyat Programlarinda Arapca Hazirlik Sinifinin bulunmamasi, onlisans programlarinda Kur’ân-i Kerim dersinin yer almamasi, uygulama gerektiren bazi temel derslerin (Kur’ân-i Kerim, Arapca, Dini Hitabet, Dini Musiki, Tefsir Metinleri, Hadis Metinleri, Fikih Metinleri vb.) acikogretimde uygulanan test teknigine tam olarak uygun olmamasi, bu derslerin yuzyuze egitim gerektirmesi, test tekniginin kolayciliga yol acmasi ve ogrenci basarisini olcmede yetersiz kalmasi, ulkemizdeki acikogretim programlari acilirken uluslararasi gecerliligi olan standartlar aranmamasi, bu programlarin ciddi denetimlere tabi tutulmamasi egitim-ogretimde goz ardi edilmemesi gereken problemlerdir. Bu problemler belli bir oranda cozume kavusturulmadan acikogretim programlarinin verdikleri diplomalarin yuzyuze egitimden alinan diplomalara denk tutulmasi, egitim-ogretim acisindan oldugu kadar istihdam alanlari acisindan da sakincali durumlar ortaya cikarmaktadir. Bu calismada, zikredilen bu problemler, onceki arastirmalarda ve ilgili programlarin resmi internet sitelerinde yer alan bilgiler sistematik bir bicimde analiz edilip yorumlanarak ele alinmaktadir. Calismada, ulkemizdeki Acikogretim Ilahiyat Programlarinin yeniden duzenlenerek, kalitelerinin yukseltilmesine ve yuzyuze yapilan yuksek din egitimi programlarina uyumlu hale getirilmesine mutevazi katkilar saglanmasi amaclanmaktir. Ozet:  Insanlik, sahip oldugu teknolojileri surekli gelistirmekte ve degistirmektedir. Hizla ilerleyen ve gelisen teknoloji hayatin diger alanlarini oldugu gibi, egitim-ogretim alanini da derinden etkilemekte, ona yeni imkanlar, uygulama bicimleri ve modeller kazandirmaktadir. Son yuzyilin bir gercegi olan acikogretim sistemi iste boyle bir etkinin eseridir. Okula gitme zorunlulugunun bulunmadigi, ogretmenle ogrencinin birbirinden uzak oldugu, ders konularinin radyo, televizyon, internet gibi iletisim araclariyla veya posta, nakliye gibi yollarla ogrenciye iletildigi egitim-ogretim bicimine uzaktan egitim adi verilir. Acikogretim de denilen bu sistem, uygulanis bicimine gore, mektupla ogretim, web veya internet tabanli ogretim, evde calisma gibi adlar da alabilmektedir. Egitim uygulamalarinda butun zamansal, mekânsal ve bedensel engelleri ortadan kaldirdigi icin ogrenci merkezli olarak gorulen bu sistemin ciddi eksiklikleri ve problemleri bulunmaktadir. Buna ragmen, yuz yuze egitime gore cok daha az masraf gerektirdigi ve is hayatiyla birlikte yurutulebildigi icin zamanimizda buyuk bir revac bulmustur. Ilahiyat camiasi baslangicta acikogretime ilgisiz kalmis, ancak ulkemizde temel din hizmetlerini yuruten Diyanet Isleri Baskanligi personelinin egitim duzeylerini yukseltme dusuncesi acikogretim ilahiyat programlari acmayi zorunlu hale getirmistir. Bunun bir neticesi olarak 1982 yilinda Anadolu Universitesi Acikogretim Fakultesi’nde, 2013 yilinda da Erzurum Ataturk Universitesi Acikogretim Fakultesi’nde birer Ilahiyat Onlisans Programi acilmistir. 2005-2006 ogretim yilinda ise, bu programi lisansa tamamlamak amaciyla Ankara Universitesi Uzaktan Egitim Merkezi bunyesinde bir Ilahiyat Lisans Tamamlama Programi acilmis, daha sonra bu program bircok Universitede daha acilarak yayginlastirilmistir. Acikogretim ilahiyat programlari her ne kadar onemli bir ihtiyaci giderse de bir dizi problemle yuz yuzedir. Bu problemleri kurulus felsefesine, egitim-ogretime, olcme ve degerlendirmeye, standartlara ve diploma denkligine iliskin olmak uzere bes grupta incelememiz mumkundur. Tasnifimizden de anlasilacagi gibi, bu problemler ilahiyat alanindan daha cok ulkemizdeki acikogretim sisteminden ve onun tatbik bicimlerinden kaynaklanmaktadir. Harici, kurumsal veya sistemsel diyebilecegimiz bu problemleri cozmeden ilahiyat programlarina iliskin dahili problemlerin cozumu beklenemez. Bu makalenin amaci, uygulamada gorulen ve cesitli arastirmalarda deginilen bu problemleri bir araya toplayarak sistematik bir bicimde analiz ederek, cozumlerine yonelik oneriler getirmek, bu suretle ulkemizdeki din egitiminin duzeyini yukseltmeye katkida bulunmaktir. Her seyden once belirtmeliyiz ki, acikogretim bazi bilim alanlari icin uygun bir sistem iken, yogun uygulama, ogretmen-ogrenci iletisimi ve etkilesimi veya usta-cirak iliskisi gerektiren Tip, Muhendislik ve Guzel Sanatlar gibi bazi bilim alanlari icin uygun degildir. Ilahiyat alani bazi dersler itibariyle acikogretim icin elbette elverislidir; fakat ozellikle Kur’an-i Kerim, Arapca, Dini Hitabet, Dini Musiki, Tefsir Metinleri, Hadis Metinleri, Fikih Metinleri gibi temel dersler acisindan durum hic de oyle degildir. Yine bu dersler acikogretim programlarinda uygulanan test teknigi icin de cok elverisli degildir. Ote yandan Imam-Hatiplik, Muftuluk, Vaizlik gibi temel din hizmetleri yeterli duzeyde uygulama ve staj gerektirmektedir. Ayrica Ilahiyat alani icin Arapca Hazirlik Sinifi vazgecilemeyecek kadar elzemdir. Acikogretim sistemi icerisinde bunlarin gerceklestirilmesi oldukca zordur. Keza, acikogretim istismara aciktir; yuzyuze egitime nispetle cok daha az basarilidir; onda uygulanan coktan secmeli test teknigi, kolayciliga yol actigindan ogrencinin hem bilimsel hem de dilsel gelisimi acisindan zararlidir; buna bagli olarak olcme ve degerlendirme sistemi hayli problemlidir. Bu teknigin egitim-ogretim sureclerinde elde edilen bilgiyi olcmedeki basarisi tartismalidir. Dili mekanik hale getirmesi, ogrencilerin dusunsel gelisimini zayiflatmasi, onlarin arastirma, yorumlama, karsilastirma, tartisma, cozumleme, birlestirme, problem cozme ve degerlendirme yapma gibi yeteneklerini koreltmesi, edebiyat zevklerini oldurmesi vb. hususlar coktan secmeli test tekniginin zaaf noktalarini olusturmaktadir. Keza bu teknik, ogrencilerin kendilerini ifade edebilmesi, dusunduklerini yazili ve sozlu bir metne cevirebilmesi, sorularini ve sorunlarini ortaya koyabilmesi, cumle kurabilmesi, kompozisyon yazabilmesi, akademik yazi olusturabilmesi ve sair dilsel gelisim asamalari acisindan da oldukca fazla sorun ortaya cikarmaktadir. Ayrica belirtmeliyiz ki, akademik basari egitim-ogretimin hedeflerinden yalnizca biridir. Ogrenciyi yonlendirmek, hatalarini duzeltmek, ona problem cozme, ornek alma, davranis gelistirme, arkadasliklar ve dostluklar kurma, sosyallesme vb. kazanimlar saglamak da egitim-ogretimin asli gorevleri arasinda yer almaktadir. Bunlarin hepsini kapsayan genel basari bakimindan yuzyuze egitimin de elbette onemli problemleri vardir. Fakat uzaktan egitimin bu yonden yuzyuze egitime nispetle cok daha basarisiz kalmaktadir. Dikkatten kacirilmamasi gereken diger bir nokta da ulkemizde faaliyet gosteren acikogretim programlarinin uluslararasi genel gecer standartlara bagli olarak acilmamasi, egitim sureclerinde bagimsiz kuruluslar tarafindan siki denetimlere tabi tutulmamasi ve akredite edilmemesidir. Tasidiklari bu vb. eksiklikler bu programlardan alinan diplomalarin yuzyuze egitimden alinan diplomalara denk sayilmasini tartismali hale getirmektedir. Ilahiyat alani da bu durumun disinda degildir. Fakat butun bu problemler Ilahiyat alaninda acikogretimin sagladigi imkanlardan yararlanilmamasi gerektigi anlamina gelmemektedir. Sorunlar cozuldukten veya iyice azaltildiktan sonra acikogretim bu alanda da rahatlikla uygulanabilir. Ilk etapta, birbirinden bagimsiz faaliyet gosteren Ilahiyat Onlisans Programi ile Ilahiyat Lisans Tamamlama Programinin birlestirilmesi, sorunlarin cozumu noktasinda iyi bir baslangic olur. Cevirimici siniflar olusturularak ve/veya Ilahiyat Fakulteleriyle isbirligine gidilerek, Arapca Hazirlik Sinifi acilirsa, bu da iyi bir gelisim olur. Acikogretim yontemine uygun olmayan dersler hakkinda da benzer bir yol izlenebilir. Kanaatimizce, Acikogretim Ilahiyat Programlarindan alinan diplomalarin Ilahiyat Fakultelerinin verdigi diplomalara bu cozum asamalarindan sonra denk tutulmasi daha dogru ve gercekci olur.