Erwin Steegen, Kleinhandel en stedelijke ontwikkeling. Het kramersambacht te Maastricht in de vroedmoderne tijd

De belangstelling die internationaal, en dan met name in de Angelsaksische wereld, al enkele decennia bestaat voor de ontwikkelingen in de kleinhandel en de daaraan gerelateerde consumptiepatronen heeft sinds een paar jaar ook navolging gekregen in Vlaanderen en Nederland. Een van de resultaten van de groeiende belangstelling voor de detailhandel en het consumptiegedrag is dit boek, een bewerking van het proefschrift van Erwin Steegen, dat in 2005 verdedigd is aan de Vrije Universiteit Brussel. Het onderwerp van het boek is ‘de kleinhandelaar en zijn activiteiten in een vroegmoderne stedelijke omgeving’. Als stedelijke omgeving is de stad Maastricht gekozen, een zeer interessante casus, want zoals Steegen zelf ook aangeeft in de inleiding werd de garnizoensstad gekenmerkt door een bijzondere situering aan de Maas, op het grensvlak van Duitse, Zuid-Nederlandse en Noord-Nederlandse gebieden. In de regio functioneerde Maastricht als een van de belangrijkste verzorgingscentra. Een andere reden voor de keuze van Maastricht was het beschikbare bronnenmateriaal dat, vooral wanneer men het vergelijkt met andere steden in de Noordelijke Nederlanden, van ongekende kwaliteit én kwantiteit is. Het archief van het Maastrichtse kramersambacht – waarop een groot deel van het boek gebaseerd is – is uniek te noemen, onder meer door de beschikbaarheid van lijsten van gildenleden voor meer dan drie eeuwen. Het boek bestaat uit vier delen die elk weer onderverdeeld zijn in aparte hoofdstukken en paragrafen. In het eerste deel beschrijft de auteur de positie van Maastricht in het stedelijken het transportnetwerk. In het tweede deel wordt de focus verlegd naar het daadwerkelijke onderwerp van het boek. Steegen schetst hoe zowel de stedelijke economie als de kleinhandel zich van de late middeleeuwen tot aan het begin van de negentiende eeuw ontwikkelden. In deel drie en vier belandt de lezer dan daadwerkelijk bij de winkeliers. Er wordt eerst ingegaan op de samenstelling van het kramersambacht als geheel en haar bestuurlijke toplaag. In het laatste deel van zijn boek sluit de auteur aan bij Angelsaksisch (van onder andere Stobart en Shammas) en meer recent Vlaams onderzoek (van onder andere Blondé, Van Damme en Van Aert) naar de veranderingen die zich voordeden in het winkelwezen in de achttiende eeuw. Hij behandelt de relatie tussen de welstand van de kleinhandelaars, hun specialisatie en de geografische spreiding in de stad. Hij gaat in dit hoofdstuk ook meer specifiek in op de verkoop van genotsmiddelen als thee, koffie en tabak, een populaire aanpak onder historici die zich bezighouden met consumptie en detailhandel. Met de indeling van het boek is als het ware een top-down structuur gecreëerd, die de lezer van de rol van Maastricht als regionaal centrum, via de organisatie en omvang van de kleinhandel, naar de winkeliers en hun verkoopmethoden leidt. Hoewel deze aanpak nieuw is, en Steegen de kleinhandel probeert te benaderen vanuit een ruimer blikveld dan tot nu toe gewoonlijk was, zit hier ook één van de problemen van het boek. Er is in mijn ogen te weinig gedaan om de verschillende delen met elkaar te verbinden. Het eerste deel over stedelijke netwerken en transportmiddelen staat vrijwel geheel los van de overige drie delen en daarmee geeft het de lezer een idee van een gebrek aan focus. Pas aan het eind van het laatste deel van het boek komen de transportnetwerken en de kleinhandelaars bij elkaar wanneer de auteur de afzet