Casper Hakfoort (1955–1999)

Waar bij de meeste academici het werk het leven geleidelijk dreigt te gaan overheersen, daar leek het omgekeerde verschijnsel zich voor te doen bij de wetenschapshistoricus Casper Hakfoort. Persoonlijke levensvragen drongen zich steeds krachtiger op in zijn werk, zozeer zelfs dat zijn laatste onderzoeksproject geregeld dreigde vast te lopen. Dit gegeven kenmerkte zowel zijn engagement als zijn compromisloze integriteit. Het was hem helaas niet vergund deze worsteling tot een goed einde te brengen. Een kwaadaardig gezwel in de hersenen maakte een vroegtijdig einde aan zijn leven, op slechts 44-jarige leeftijd. Dat betekende niet alleen een groot verlies voor zijn familie, vrienden en collega’s, maar ook voor het vakgebied van de wetenschapsgeschiedenis dat in Hakfoort een origineel denker en een scherp criticus verloor. Afkomstig uit het Gelderse ‘s Heerenberg ging Hakfoort na het behalen van zijn gymnasiumdiploma in 1973 natuurkunde studeren in Nijmegen. Zijn brede belangstelling bracht hem uiteindelijk naar Utrecht waar de mogelijkheid bestond zich in het bijzonder te richten op de grondslagen en geschiedenis van de natuurkunde. In 1980 legde hij daar het doctoraalexamen af met het predicaat cum laude. In zijn doctoraalscriptie vergeleek hij het optische werk van Descartes en Newton, zowel wat betreft de wijze van presentatie als de onderzoekspraktijk. Dat zelfde jaar begon hij aan een promotieonderzoek bij H.A.M. Snelders aan het Instituut voor de geschiedenis van de natuurwetenschappen, gelegen aan het Utrechtse Janskerkhof. Daar deelde hij jarenlang de keuken van het voormalige woonhuis met een eerder gearriveerde promovendus, de huidige Groningse hoogleraar Klaas van Berkel, en later, in de eindfase van zijn promotieonderzoek, met ondergetekende. Ook dit project had betrekking op de geschiedenis van de optica, zij het nu op een iets latere periode, namelijk de achttiende eeuw. Hakfoort bracht twee belangrijke correcties aan in de beeldvorming over de optica in deze periode, die eenzijdig werd gedomineerd door een veronderstelde tweestrijd tussen rivaliserende visies op de aard van het licht, met Newtons deeltjesopvatting als uiteindelijke, zij het tijdelijke winnaar. Enerzijds liet hij zien dat de vraag naar de aard van het licht lange tijd ondergeschikt bleef aan die naar de aard van de kleuren van het licht. Anderzijds richtte hij de schijnwerpers op Eulers