Türk Halk Hikayelerinde İbn Sina

Hayatları, çalışmaları ve düşünceleri ile insaniyete hizmet etmiş ve büyük bir şöhret kazanmış bir çok şahsiyetlerin, hakikî hayatları yanında, halkın tasavvur ve muhayyilesinde, bâzan bununla hiç bir alâkası bulunmayan başka bir hayatları daha vardır. Onlar, halkın gözünde, kendi ideal yaşama, düşünce ve mefkûıelerinin müşahhas tim salleri haline gelmişlerdir; onların maceraları, aşkları ve alel'âde hare ketleri hakikat değil, halkın arzu ve emellerinin ifadesidir. Düşman ları, bâzan hayatta karşılarına çıkmış olan hakikî düşmanları değil, belki halkın öyle gördüğü kimselerdir. İşte İbn Sînâ da, Türk halkının gözünde, onun yaşama ve düşünce idealinin müşahhas bir timsâli ha line girmiştir. Türk halk hikâyeleri —belki başka milletlerin halk hikâ yeleri ile beraber—, çok zaman onun felsefesinin tamamiyle zıddı olan fikirleri ona söyletmiş, onu kendisi ile alâkası olmayan bir çok vak'a* ların kahramanı yapmıştır. Anadolu'da İbn Sînâ'nın hayatının —daha doğrusu halkın tasav vurunda ona isnad edilen maceraların — bir halk hikâyesi şeklinde anlatıldığının ilk deliline h. X . (mîlâdî XV I . ) asrın sonlarında rastlıyo ruz. O zaman, Derviş Hasan Medhî adlı biri, duyduğu Ebû Al i İbn Sînâ hikâyelerini toplamış ve bir ki t ab haline getirerek, h. 982—1003 (milâdî 1574—1595) yıiiarı arasında hüküm sürmüş olan Osmanlı hü kümdarı Sultan III. Murad'a takdim etmiştir. Bu eserin elimizde hiç bir nüshası yoktur. Onun için mâhiyet ve muhtevâsı hakkında bir şey söylemek mümkün değildir. Bu hikâyeleri ikinci defa toplayıp, onlara şimdilik son şekiini vermiş olan S ey y id Zıyâeddın Yahyâ'ya göre, bu eser, «Murâd-ı Sâlis meclisinde tuhfe edildikte makbûl-ü hümâyûn ol mayıp reddolunmuştur», çünkü «kaaide-i te'İİfden hâriç olduğundan mâada, hikâyâtı nâ-merbût ve ekseriya indiyât makûlesi» idi Ebû Ali ibn Sînâ hakkındaki Türk haik rivayetleri, ikinci defa, şimdi kendisinden bahsedilen Seyyid Ziyâeddin Yahyâ tarafından top-