TÜRK EDEBİYATINDA ŞİİR VE İLK ŞİİR MECLİSLERİ

Turk edebiyatinin bilinen ilk metinleri olan Yenisey Mezar Taslari ve Orhun Abideleri nesirdir. Fakat bu metinlerden cok daha onceden baslayan siir gelenegi mevcuttur. Bu siir, tarihin bilinmeyen caglarindan itibaren; kam, baksi ve ozanlar tarafindan muzik esliginde ve halkin onunde soylenmistir. Turk edebiyati siir olarak baslamis, milletin dini ve dahil oldugu medeniyet iklimi degistikce bu siir gelenegi de geliserek cesitlenmistir. Boylece tarih boyunca topluluk onunde ve muzik esliginde seslendirilen siir, toplum hayatinda onemli yer etmis, adeta siir meclisi meydana getirmistir. Cogu kayda gecmedigi icin kaybolan bu sozlu mahsullerin bir kismi conk adi verilen ozel defterlere yazilmistir. Turk edebiyatinin basindan itibaren, sozlu edebiyat ile ayni zamanda ve ona paralel olarak yazili edebiyati da vardir. Maniheist ve Budist siirler bunlarin ilk ornekleridir. Islam muhitinde ise Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati't-Turk'te bulunan siirleri zikretmek gerekir. Kutadgu Bilig devrinin en buyuk mesnevisi olmasi yaninda, sair-hukumdar iliskisi bakimindan da onemlidir. Hukumdarin siir ve sairi himayesi Selcuklu doneminde de devam etmistir. Hoca Dehhani'nin Selcuklu Sultani III. Alaaddin Keykubad'a sundugu kasidesi Turk edebiyatinin donum noktasini teskil eder. Selcuklulardan sonra Germiyan sarayi daha sonra ise Osmanli sarayi sair ve yazarlarin himaye edildigi mekan hâlini alir. Germiyanogullari ile Osmanlilar arasinda siyasi iliski ile birlikte edebi alisverisin de varligi soz konusudur. Bu calismada ozellikle bu tarihi gercek uzerinde ayrintili olarak durulmaktadir. Anahtar Kelime: Turk Edebiyati, Şiir Meclisleri, Kutadgu Bilig, Hoca Dehhani, Divan-i Lugati’t-Turk.