TÜRK HİCİV EDEBİYATININ SIRADIŞI BİR ŞAİRİ: KÜFRÎ-İ BAHÂYÎ VE ESERLERİNDEN ÖRNEKLER

Ilk orneklerini XI. asirda vermeye baslayan klasik Turk edebiyatinda ask, sevinc, ozlem, heyecan vb. duygularin sevkiyle yazilmis lirik siirler; edebiyatin ahlâki yonunu vurgulayan hikemi eserler; Hz. Peygamber, bazi din ve devlet buyuklerine duyulan muhabbetin sonucu kaleme alinan ovgu dolu manzum ve mensur metinler onemli bir yekun teskil eder. Insanin hislerine hitap eden, begeni ve takdirini amaclayan bu edebi mahsullerin golgesinde kalmis olsa da ihmal edilmemesi gereken bir de hiciv edebiyatimiz vardir. Gerek sosyal ve siyasi hadiselerin tesiri gerek sahsi husumetlerin etkisiyle vucuda getirilen hiciv numunelerine ilk olarak XIV. ve XV. asirlarda kaleme alinan egitici eserlerde rastlanmaktadir. Ozellikle XVI. asirdan itibaren hiciv edebiyati urunleri ve temsilcilerinde muhim bir artis gorulmektedir. XVII. yuzyil ise Turk hiciv edebiyatinin en renkli simalarinin yasadigi bir donem olarak kabul edilmektedir. Basta hem kaside hem de hiciv alaninda edebiyat tarihimizin en meshur sairlerinden Nefʻi olmak uzere Kaf-zâde Fâizi, Gani-zâde Nâdiri, Veysi, Nevʻi-zâde Atâyi, Mantiki, Riyâzi, Fehim, Bahâyi, Tarzi, Tifli bu asrin hiciv ve hezel sahasinda siirler kaleme almis sahsiyetleridir. Bunlar icinde Kufri-i Bahâyi’nin ayri bir yeri vardir. Bahâyi, Divân’ inin hemen hemen tamamini hiciv, hezel ve kufur ihtiva eden manzumelere ayirmistir. Ayrica sair bununla da yetinmemis, meslegi olan muneccimlik geregi hazirladigi Takvimu’l-Kavim ( Ahkâm-i Kulliye ) adli mensur eserini de hiciv ve tehzile tahsis etmistir. Bu calismada, basta sairin hayati uzerinde durulacak, eserlerinin nushalari ve muhtevasi incelenerek Takvimu’l-Kavim ve Divân-i Hezeliyyât ’tan ornekler sunulacaktir.