De ramp tussen werkelijkheid en constructie

Zoveel is zeker: zolang er mensen zijn, overkomen hen rampen. Maar wat is een ramp precies? Sommige staan zo buiten kijf dat een simpel woord genoeg is om ze aan te duiden: de watersnoodramp, de Bijlmerramp, de vuurwerkramp, de Herculesramp, de wrc-ramp. Maar soms is het ook minder voor de hand liggend om over een ramp te spreken. Niemand spreekt van een ramp in verband met de meer dan duizend doden die elk jaar in het wegverkeer vallen. Een paar krantenberichtjes volstaan. De vele duizenden doden die jaarlijks vallen als gevolg van roken en drinken, halen de krant al niet eens meer. Dat kan men selectieve waarneming noemen, maar interessanter is de vraag onder welke omstandigheden, door wie en in welke vorm een catastrofe dan als ramp wordt gedefinieerd. Een blik in de geschiedenis leert dat rampen al vanaf het moment dat ze uitvoerig worden beschreven door pers en andere media (en dat is ongeveer sinds het begin van de negentiende eeuw) grofweg hetzelfde patroon te zien geven.' In het kort komt dat neer op een opeenvolging van de volgende onderdelen. Het begint met het signaleren van onaangekondigde gebeurtenissen waarbij groepen mensen, bijeen op een bepaalde plaats, zo zwaar getroffen worden door zwaar natuurgeweld, verkeersgeweld of menselijke geweld dat vele doden vallen en materiële schade ontstaat. Na het opnemen van de eerste schade komt de nadruk te liggen op de hulpverlening, het beperken van verdere schade en het opruimen van de rommel. Pas geleidelijk daarna komen de ervaringen van slachtoffers aan de orde, inclusief de manier waarop de doden zijn begraven en de overlevenden zijn opgevangen en van hulp en troost zijn voorzien. Vervolgens wordt de schade meer gedetailleerd opgenomen, waarbij de aandacht zich concentreert op autoriteiten die iets kunnen of moeten doen. Die aandacht is enerzijds toekomstgericht op maatregelen die herhaling kunnen voorkomen en anderzijds verledengericht op het afrekenen met gemaakte fouten. Bij dat laatste komt ook de relatie tussen de burger en zijn vermogen om het eigen lot te bepalen aan de orde. Vervolgens is er de reactie van de