Doğrudan Yabancı Yatırımları Belirleyen Faktörler: Yükselen Piyasalar Örneği

Dogrudan yabanci sermaye yatirimlari, yatirim yapilan ulke icin bir takim sosyal ve ekonomik fayda anlamina gelmekte; istihdamin artirilmasi, dogal kaynaklarin etkin olarak degerlendirilmesi, teknik bilgide gelisme, dis ticaret aciginin azaltilmasi ve ekonomik buyumenin artirilmasina katki saglamaktadir. Yabanci yatirimci acisindan ise ucuz girdi kullanimi, hammadde kaynaklarina yakinlik ve yeni pazarlardan faydalanma gibi firsatlar yaratmaktadir. Ev sahibi ve yatirim yapan ulkeler acisindan karsilikli fayda ve ayni zamanda da bir maliyet unsuru olan dogrudan yabanci yatirimlari belirleyen faktorler konusunda yazinda henuz bir gorus birligi bulunmamakta, bu akisin, ulkelerin ekonomik, politik ve hatta cografi yapilarina gore degistigi genel kabul gormus bir gercek olarak ortaya cikmaktadir. Bu konuda yapilan en kapsamli arastirmalar arasinda yer alan Birlesmis Milletler Ticaret ve Kalkinma Konferansi Dunya Yatirim Raporu’nda (1998) dogrudan yabanci yatirimlari etkileyen faktorlere iliskin bir analiz yapilmis ve soz konusu belirleyiciler; ekonomik faktorler, yatirim ortamina ait faktorler ve politik faktorler olarak uc ana baslikta toplanmistir. Bu calismada, Birlesmis Milletler’in Dunya Yatirim Raporu’nda (1998) ortaya koydugu bu unsurlar temel alinarak, 1990-2011 doneminde, yukselen ekonomilerden Brezilya, Cin, Hindistan, Rusya, Meksika, Endonezya ve Turkiye’ye gelen dogrudan yabanci yatirimlari etkileyen faktorler panel veri analizi ile incelenmistir. Analiz sonucunda, ev sahibi ulkelerin piyasa buyuklugunun, disa acikliginin ve ekonomik istikrarinin dogrudan yabanci yatirimlari etkiledigi tespit edilmistir.