Handeresi, Bağırkaçdere ve Fırıncıkdere (Kalkım, Yenice-ÇANAKKALE) Pb-Zn±Cu Distal Skarn Yataklarında Akışkanların Kökeni.

Biga Yarimadasi’nin dogusunda yer alan Kalkim (Yenice) beldesinin guneyinde bulunan Handeresi, Bagirkacdere ve Firincikdere yataklari Turkiye’deki onemli Pb-Zn±Cu yataklari arasinda yer almaktadir. Bolgedeki distal Pb-Zn skarn olusumlari, Kalabak Formasyonuna ait epidot-serizit-grafit sist ve metakumtaslari ile kalk sist ve mermer dokanaklarinda ve/veya bunlarin kirik-catlaklarinda meydana gelmis olup, hem litolojik hem de yapisal kontrollu cevherlesmelerdir. Bolgede yapilan calismalar sirasinda endoskarn zonuna rastlanilmamis olup, eksoskarn zonunda gorulen mineraller, grossular-andradit turu granatlar, Mn-hedenberjit-johansenit (cok nadiren diyopsit) turu klinopiroksenler, aktinolit-tremolit turu amfiboller (cok nadir), epidotlar, kuvars (kuvars-I) ve kalsittir (kalsit-I). Cevher mineralleri olarak ise galenit, sfalerit, pirit, kalkopirit, arsenopirit, manyetit ve hematit saptanmistir. Gerek cevherli zonlari gerekse de tum yan kayaclari kesen ve damar dolgusu seklinde gozlenen ayri bir kuvars (kuvars-II) ve kalsit (kalsit-II) jenerasyonu da belirlenmis olup bunlar cevher icermeyen gec evre olusumlaridir. Klinopiroksen, sfalerit, kuvars-I ve kalsit-II ornekleri uzerinde yapilan sivi kapanim calismalarinda klinopiroksen minerallerinin 300-340 oC (% 5,6 ile % 8 arasi NaCl esdegeri tuzluluk), sfalerit minerallerinin 272-338 oC, kuvars-I minerallerinin 157-319 oC (% 1,4 ile % 9,1 arasi NaCl esdegeri tuzluluk) ve kalsit-II minerallerinin 68-75 oC arasinda olustuklari saptanmistir. Kapanimlarin cok kucuk olmalari sebebiyle sfalerit ve kalsit-II minerallerinden tuzluluk olcumleri yapilamamistir. Cevherlesme ile iliskili kalsit (kalsit-I) minerallerinde yapilan C-O izotop analizleri sonucunda δ13CVPDB degerlerinin ‰ -3,9 ile ‰ 0,6 arasinda, δ18OSMOW degerlerinin ise ‰ 1,82 ile ‰ 12,76 arasinda yer aldiklari gorulmustur. Tum veriler bir arada degerlendirildiginde, bolgedeki bu olusumlari meydana getiren akiskanin olasilikla magmatik kokenli oldugu ve yaklasik 340 oC veya uzerindeki bir sicaklikta (prograd-retrograd evre gecisi) meydana geldigi sonucuna varilabilir. Sicakligin dusmesi ile birlikte, ilk olarak olusan klinopiroksenlere kuvars-I mineralleri de eslik etmistir. Sicakligin yaklasik 300 oC altina dusmesi (retrograd evre) ile meteorik sular sisteme katilip tuzluluk degerlerinin dusmesine sebep olmuslardir. Cevherlesme ise yaklasik prograd-retrograd evre gecisinden itibaren olusmaya baslamis ancak esasen retrograd evrede meydana gelmistir. Yapilan C-O izotop calismasi ile de cevherlesme ile iliskili kalsitlerdeki karbonun kokeninin oncelikle magmatik oldugu ancak cevherlesmenin ilerleyen evrelerinde yan kayaclardaki rekristalize denizel kirectaslarinin da karbona kaynaklik ettigi, oksijenin ise yine magmatik kaynakli oldugu ancak ilerleyen evrelerde meteorik su etkisi ile oksijen izotop degerlerinin degistigi saptanmistir