Uzun Süreli Sporcu Gelişim Programları: Hangi Bilimsel Temellere Oturuyor?

Elit sporda basari arayislarinin bir uzantisi olarak “Uzun Sureli Sporcu Gelistirme Modelleri” son yillarda bircok ulkede yogun bir uygulama alani olusturmustur. Bu ayni zamanda da akademik dunyanin da merak konusu haline gelmistir. Yaygin bir dusunce olarak sporda basarili bircok ulkenin etkili olarak uyguladigi “Yetenek Modelleri” veya son yillarda daha yaygin olarak kullanilan “Uzun Sureli Sporcu Gelistirme Modeli” uygulamalarinin literaturde “Spor Katilimli Gelisim Modeli” (DMSP) ve “Uzun Sureli Sporcu Gelisimi” (LTAD) basliklari altinda yer aldiklari gorulmektedir. DMSP modelinin elit sporcular uzerinde yapilan geriye donuk sorgulamalarla “Katilim”, “Ozellesme” ve “Gelisim” antrenman evreleri ile tanimlanan bir model olarak ortaya ciktigi gorulmektedir. Bu evrelerin ortaya cikmasinin bir bilimsel kontrollu calismadan cok; mevcut olan uygulamalarin sorgulanmasiyla antrenman evrelerinin belirlenmis oldugu bilinmektedir. Elde edilen verilerden hareketle her antrenman evresi icin kronolojik yas araliklari belirlenmistir. Bunun yaninda LTAD, biyolojik gelisim evrelerini ve bu evrelerin antrene edilebilirlik iliskilerini dikkate alan bir anlayis uzerine yapilandirilmistir. Biyolojik gelisim evreleri farkli kondisyonel bilesenler icin “duyarli pencereler” olarak adlandirilmis; soz konusu duyarli evrelerin optimal gelisim icin onemli oldugu varsayimi one surulmustur. Gelisim evreleri ve spor dallarinin yapilari iliskilendirilerek spor dallari “Erken Ozellesilen Sporlar” ve “Gec Ozellesilen Sporlar” olarak iki gruba ayrilmislardir. Erken ozellesilen sporlar icin beceri ve koordinasyon agirlikli ve norolojik sistemin erken gelisimi uzerine yapilandirilmis bir varsayimla ele alinmistir. Buna karsilik gec ozellesilen spor dallari yaklasimi biyolojik fonksiyonlarin gelisimiyle ilgili olarak iliskilendirilen kondisyonel ozellikler uzerine yapilandirilmistir. Her iki modelde de one surulen varsayimlarin kontrollu ve uzunlamasina arastirma bulgulariyla kanitlanmamis varsayimlar uzerinden yapilandirildiklari gorulmektedir.