HETEROJEN EŞ-ZAMANLI TOPLA-DAĞIT ARAÇ ROTALAMA PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODELLER VE SEZGİSEL BİR ALGORİTMA

Lojistik yonetiminde en onemli operasyonel kararlardan birisi musterilere hizmet verecek arac rotalarinin belirlenmesidir. Arac Rotalama Problemi (ARP), bir depodan musterilerin dagitim (toplama) taleplerini karsilayacak en uygun rotalarin belirlenmesi olarak tanimlanabilir. Gercek hayat lojistik uygulamalarinda, filoda bulunan araclar farkli ozelliklerde olabilirler. Ayrica musterilerden/tasinanlardan kaynakli gereklilikler de farkli ozellikte arac kullanimi zorunlulugunu ortaya cikarabilir. Bunun yanisira firmalar, mamul, yari mamul ve hammaddelerin tersine akisinin yonetimini de hem ekonomik getirisi hem de yasal ve cevresel yukumluluklerinden dolayi daha fazla onemsemektedirler. Bu makalede, heterojen arac filosunun bulundugu ve musterilerin dagitim ve toplama taleplerinin eszamanli gerceklestigi durumlarin birlikte dikkate alindigi bir ARP turu uzerinde calisilmistir. Bu problem Heterojen Eszamanli Topla-Dagit Arac Rotalama Problemi (HETD-ARP) olarak adlandirilmistir. HETD-ARP, toplam maliyeti enkucukleyen arac rotalarinin ve herbir rotada kullanilan arac tipinin belirlenmesi olarak tanimlanabilir. Problem icin polinom sayida kisita sahip akis tabanli bir matematiksel model onerilmistir. HETD-ARP, NP-zor problemler sinifinda oldugundan dolayi makul surelerde orta boyutlu problemlere bile en iyi cozumu bulmak zordur. Bu nedenle bu makalede orta ve buyuk boyutlu HETD-ARP’nin cozumu icin basit bir kurucu sezgisel algoritma onerilmistir. Bu algoritma, kaynaklarda ARP icin onerilen Clarke-Wright Tasarruf (CWT) algoritmasinin HETD-ARP icin uyarlanmis halidir. Onerilen matematiksel modelin ve sezgisel algoritmanin etkinligi test problemleri uzerinde incelenmistir.