HALİDE EDİP’TE DEĞİŞEN KADININ ROMANDAKİ İZDÜŞÜMLERİ: SEVİYYE TALİP’TEN ATEŞTEN GÖMLEK’E

“Yazmak dusunmektir” yaklasimi, yazarlari toplumun aydinlari olarak kabul eder. Buna gore yazarlar toplumun dusunce onderleridirler. Eserleri araciligiyla ‘yasanmakta olan’la ilgili degerlendirmeleri gibi ‘yasanmasi gereken’le ilgili degerlendirmelerini de ortaya koyarlar. Halide Edib, Turk edebiyatinin 20. yuzyil baslarindaki kadin yazari ve sosyal hayattaki donusum ve degisimin birinci dereceden etkileneni olarak surec icindeki yerini sorgular. Yazar ozellikle romanciliginin ilk doneminde yazdiklariyla, sosyal hayatin icinde yer edinmeye calisan kadinin ve toplumun cikmazlarini sorgulamistir. Bunun icin yazarin bu romanlariyla Turk kadinin toplum icinde konumlandirilmasi konusuna yorum ve onerilerde bulundugu soylenebilir. Bu durum, Halide Edib’in romanlarinin Turk kadininin sosyallesme sureci ve bu surecte karsilastigi sorunlarin takibi amaciyla okunabilecegini, hatta bu anlamda bir sosyal veri olarak degerlendirilebilecegini dusundurur. 1909’da yazdigi Heyula adli ilk romaniyla okuyucusuyla tanisan yazar, romanciliginin ilk doneminde Raik’in Annesi (1909) Seviyye Talip (1910) Handan (1912), Yeni Turan (1910), Son Eseri (1910) adli romanlarini yazmistir. Atesten Gomlek (1922) onun romanciliginin yeni bir devresidir. Bu romanlarinda yarattigi kadin tiplemeleriyle, donusen ve sosyal hayatin parcasi olma yolunda buyuk adimlar atan donem kadinini tartisir. Yazarin Seviyye Talip ve Macide’den Handan’a, Handan’dan Kaya’ya, Kaya’dan Ayse’ye adim adim degisen, degistikce yenilenen ve eksik taraflarini tamamlayarak olgunlasan kadinlari, 19. asrin ikinci yarisindan itibaren modernlesme hareketinin icine alinmis Turk kadininin sosyallesme macerasinin yansimalaridirlar. Bu makalede Halide Edib’in yarattigi ilk etkili kadin tiplemesi Seviyye Talip’ten kadindaki buyuk degisimi ornekledigi Ayse’ye kadar yarattigi kadinlar yorumlanacak, bu tiplemelerini toplumda kadinla ilgili degisim ve donusumleri, yazarin konuyla ilgili goruslerini yansittiklari vurgulanacak ve bu romanlarin Turk kadininin sosyal hayata katilim yolculugunun izdusumleri oldugu gosterilecektir.