Pilot Karar Verme Davranışı: Rasyonel mi? Doğal mı?

Havacilik alaninda kazalarin cogunlugu pilotlarin kotu karar verme davranislarindan ve yargisal yetersizliklerinden kaynaklanmaktadir. Pilotlarin karar verme davranislarinin anlasilmasi, karar sureclerinin ve olaylar karsisindaki yargilarinin iyilestirilmesine katki saglayacaktir. Geleneksel karar verme modellerinin her turlu baglamda gecerli olmadigi, ozellikle rasyonel sureclerin bircok faktoru gozardi ettigi bilinmektedir. Pilotlarin karar sureclerinde onemli olan bu faktorler; zaman baskisi, tecrube, koordinasyon, baglamsal karmasiklik, surekli degisen kosullar, eksik ve guvenilmez bilgilerdir. Dogal Karar Verme (DKV) modeli karar sureclerini soz konusu faktorler baglaminda aciklayan bir modeldir. Bu kapsamda arastirmada, pilotlarin karar verme davranisinin DKV sureclerine uygun olup olmadigini anlamak ve alanyazinda tanimli diger karar surecleriyle iliskisi ortaya koymak amaclanmistir. Arastirmanin amacina en uygun oldugu dusunulen karma yontem desenlerinden eszamanli ic ice gecmis tasarim deseni kullanilmistir. Bu desende nicel ve nitel veriler ayni anda toplanmis, nitel veriler NVivo11, nicel veriler ise SPSS24 programlariyla analiz edilmistir. Nitel verilerin elde edildigi calisma grubunu amacli orneklem yontemiyle secilmis birinci ve ikinci kaptan konumundaki 12 pilot olusturmaktadir. Nitel veriler yari yapilandirilmis mulakat neticesinde elde edilmistir. Nicel verilerin orneklem grubunu Istanbul’da 3 farkli havayolu sirketinde calisan 223 pilot olusturmaktadir. Arastirmanin ornekleme yonteminde basit seckisiz ornekleme yontemi kullanilmistir. Olceme araci olarak Sundu ve Yasar (2020) tarafindan gelistirilen DKV olcegi ile Scott ve Bruce (1995) tarafindan gelistirilen ve Tasdelen (2001) tarafindan Turkceye uyarlanan Karar Verme Stilleri olcegi kullanilmistir. Nitel verilerin analizi neticesinde; bilgi kaynagi, karari etkileyen faktorler, dogru karar ve kriteri, karar durumunun yapisi, kararin nasil verildigi, stres kaynaklari adinda alti tema elde edilmistir. Temalar, pilotlarin DKV modeline uygun davranis gosterdiklerini, bilgi kaynagi olarak tecrubelerini, karar sureclerinde ise sezgilerini kullandiklarini vurgulamaktadir. Nicel analiz neticesinde; pilotlarin rasyonel sureclerden cok DKV sureclerini benimsedikleri, DKV’nin sezgisel karar verme ile pozitif anlamli iliskili oldugu gorulmustur. Bulgular neticesinde arastirmacilar, uygulayicilar egitimciler icin onerilerde bulunulmustur.