Çeltikte (Oriza Sativa L.) Tuz Stresinin Azaltılmasında Silisli Gübrelemesinin Rolü

Toprak tuzlulugu bitki verim ve kalitesini olumsuz yonde etkileyen en onemli abiyotik stres faktorlerinden birisidir. Silisyum (Si) bitkilerde stres faktorlerini azaltan bir element olarak bilinmektedir. Bu calismanin amaci, tuz x Si interaksiyonunun celtik dane verimine, tuzlulasmanin topraklarin yarayisli Si kapsamina ve tuz stresinin onlenmesinde Si’un etkilerini incelemektir. Bu amacla Samsun yoresi celtik topraklarindan 5 adet toprak ornegi alinmistir. Topraklarda farkli tuz duzeyi olusturmak icin 9:5:5:1 oraninda Na2SO4:NaCl:CaCl2:MgSO4 tuz karisimindan 1, 2, 3, 4 ve 5 no’lu topraklara EC degeri sirasiyla, 10.27, 3.55, 10.98, 5.75 ve 7.22 dS m-1’ye ulasacak sekilde uygulanmistir. Topraklarda faktoriyel deneme desenine gore (2 x 5) 3 tekerrurlu sera denemesi kurularak celtik bitkisi yetistirilmistir. Her tuz seviyesinde (tuzsuz ve tuzlu) topraklara 0, 50, 100, 200 ve 400 mg Si kg-1 silisik asit (H4SiO4) verilmistir. Ayrica butun topraklara toprak analizine gore yarayisli NPK seviyeleri esitlenecek sekilde gubreleme yapilmistir. Silisyum gubrelemesiyle celtik dane veriminde saglanan ortalama artisin EC’si 3.55 dS m-1 olan toprakta % 55.5 ile EC’si 10.98 dS m-1 olan toprakta ise % 2.31 arasinda oldugu tespit edilmistir. Tuz x Si interaksiyonu 4 toprakta onemli oldugu ve optimum Si dozunun topraklarin tuz seviyelerine gore degistigi belirlenmistir. Topraklarin EC seviyeleri arttikca yarayisli Si kapsaminda ve Si gubrelemesinin celtik dane veriminde sagladigi artislarda azalma gorulmustur. Silisyum celtik danesinin Na icerigini genellikle azaltirken; K icerigini artirmis; Ca, Mg ve P iceriginde ise belirgin bir egilim gozlenmemistir. Celtigin dane verimi ile Na icerigi arasinda cok onemli negatif iliski (R = - 0.664) elde edilirken, silisyumlu gubreleme danenin K/Na, Ca/Na, Mg/Na ve P/Na oranlarini genellikle artirmistir. Sonuc olarak, tuzlu topraklarda yetistirilen celtik bitkisine uygulanacak optimum Si dozunun 200 mg kg-1 oldugu ve celtik yetistiriciliginde silisyumlu gubrelemenin toprakta tuzluluk ve alkaliligin zararlarini azaltan pratik bir uygulama olabilecegi kanaatine varilmistir.