Nowe perspektywy dla spekulatywnego mistycyzmu. O koncepcji fenomenuprzesyconego Jeana-Luca Mariona

Mistyka a mistycyzm O intuicjach napędzających myśl francuskiego fi lozofi a i teologa, Jean-Luca Mariona można rzec, że stanowią pewne novum, czy nawet przełom we współczesnej fi lozofi i pogrążonej w domniemanym kryzysie. Nim jednak dokonam zarysu tejże myśli, potrzeba, abym dla porządku wywodu rozróżnił dwa kojarzone ze sobą pojęcia – mistyka i mistycyzm. Mistyką więc zwie się żywe przeżycie człowieka doświadczającego w sobie rzeczywistości nadprzyrodzonej. Nie implikuje ona konieczności żadnych działań intelektualnych. Jestem w stanie przyjąć, że nieznane nam pokłady historii świata znają biografi e wielu mistyków, którzy swoje doświadczenie pozostawili na etapie intymności życia duchowego, stąd nic o nich nie wiemy. Co innego zaś rozumie się pod postacią mistycyzmu, który nie zakłada zgoła żadnych spotkań z sacrum, ceni za to sobie ścisłość intelektu. Mistycyzm prowadzi do twierdzeń, na które powinien przystać mistyk1. Jak pokazał przykład polskiego fi lozofi a, Henryka Elzenberga, mistycyzm da się kultywować bez wyznawania jakiegokolwiek kultu religij nego. Za konkluzję niech posłuży stwierdzenie, że ani mistyka nie musi koniecznie wypływać z mistycyzmu, ani mistycyzm z mistyki. Ja jednak, pochylając się nad twórczością J. L. Mariona zajmować będę się tym drugim zagadnieniem – mistycyzmem spekulatywnym (by nie powiedzieć: akademickim). Pytanie o ewentualne zapośredniczenie tej teorii w doświadczeniu mistycznym, mimo takich sugestii2, pozostawiam otwarte. Namysł nad objawieniem można wszakże sprawować dwojako: wychodząc od przesłanek będących elementami jakiejś doktryny religij nej, bądź też pozostając wyłącznie w porządku rozumu. J. L. Marion, „wyczynowy” teolog, w przedstawianych tu badaniach fenomenologicznych, realizuje konsekwentnie drugą z tych dróg.