SOHBETÜ'L-ESMÂR FUZÛLÎ'NİN DEĞİLDİR

Fuzûlî'nin midir, değil midir? tartışması günümüze kadar sürdürülmüş olan SohbetiTl-esmâr (Meyvalann Sohbeti) adlı mesnevinin bizde ilk tanıtıcısı Bakû Darülfünunu Azerî Edebiyatı Tarihi Muallimi (Profesörü) Emin Âbid olmuştur. İstanbul'da eski yazı ile çıkan son edebiyat ve sanat dergilerinden Hayat'taki kısa yazısında1 Emin Âbid, söz konusu eserin, yazısı tarihinden dokuz yıl önce (1918), bir taşbasması nüshasını görmüş; İstanbul kitaplıklarında başka bir nüshasına rastlayamamış; Baku'ya dönüşünde şair Abbas Müznib Bey'in özel kitaphğında gördüğü bir yazmasını incelemek fırsatını bulmuş. Tanıtıcının gördüğü yazma H. 1304 (1886)'da düzenlenmiş bir "cönk" içinde yer alıyormuş. Bu bilgileri verdikten sonra, Emin Âbid, eserde adları geçen meyvalann sohbetlerine, bize göre daha doğrusu, tartışma ve kavgalanna tanık olup bunları okuyucuya sunan kişi durumunda bulunan "huceste-sîmâ"mn şair Fuzûlî'nin ta kendisi olduğunu, onun evren görüşündeki karamsarlığın bu eserinde de sezildiği kanısında bulunduğunu anlatır; mesnevinin son beyitlerine bakarak da, insanlann bir bölüğünü sâhib-i tâc, öbürlerini muhtaç eden şeyin Fuzûlî'nin yaşadığı çağlardaki sosyal dengesizlik olduğu kanısına vanr.