Türkiye’de kentli tüketicilerin genetik modifiye organizma ve gıdalara yönelik tutumları

The present study, which is a first because it has a quality and design reflecting urbanite consumers across Turkey with a sampling tolerance of 2.83%, was conducted by using face-to-face interview technique with consumers (n=1222) specified through stratified random sampling method layered in homes and offices to determine awareness of genetic modification (GM) and GM foods of urban consumers. The obtained data were examined by considering socioeconomic Turkiye’de Kentli Tuketicilerin Genetik Modifiye Organizma ve Gidalara Yonelik Tutumlari, Kaya et al Ta r i m B i l i m l e r i D e r g i s i – J o u r n a l o f A g r i c u l t u r a l S c i e n c e s 20 (2014) 71-82 72 1. Giris 1990’li yillarin ilk bolumunden bu yana, Dunyanin cogu bolgesinde GM gidalar hakkinda bir tartisma soz konudur. Destekleyicileri, konu ile ilgili olarak biyoteknolojik bitkilerin verimlilik, ekonomi ve saglik konularinda onemli yararlarini beyan etmekte ve ayrica bilimsel calismalarda uluslararasi pazarda kontrol altina alinmis ve denetlenmekte olan cok sayida urunun bulundugunu ve bu urunlerin insan sagligi icin risk tasimadigini ifade etmektedirler (Kim 2012; Kleter et al 2005). Ayrica GM gidalarin tuketimi ile ilgili belirsizlik ve riskler hakkinda cesitli raporlar bulunmakta ve bu gidalarin insanlarda alerjiye yol acmasi ve bagisiklik sistemine hasar verme olasiliklari konularinda kuskular belirtilmektedir (Goodman 2005). Diger taraftan ise, dunya nufusunun artisi ve iklim degisimleri gozonunde tutuldugunda, GM gidalarin uretiminde artis soz konusu olabilecegi (Ozer et al 2009), bu nedenle de tuketicilerin GM gidalara yonelik tutumunun gittikce onem kazanacagi dusunulmektedir. Farkli ulkelerdeki tuketicilerin GM gidalara yonelik olarak degiskenlik gosteren tutumlari belirlenmis olup, bu durumun etik, saglik vb basta olmak uzere farkli kriterlerin dikkate alinmasi sonucu ortaya ciktigi ifade edlmektedir (Bredahl et al 1998). Ornegin Amerikali tuketiciler pozitif tutum sahibi iken, Avrupa’daki tuketicilerin tutumu Eurobarometer serilerinin 1991’de yayinlanmaya baslamasi ile daha netlik kazanmis ve bu bolgede zaman icinde degisimler tespit edilmistir. Ornegin 2002 yilinda GM organizmalara yonelik pozitif tutum gosteren ulke sayisi yalnizca dort iken (Ispanya, Portekiz, Irlanda ve Finlandiya) (Gaskell et al 2003), bu ulkelerin sayisi 2005 yilinda artis gostermistir (Ispanya, Malta, Cek Cumhuriyeti, Irlanda, Italya ve Litvanya) (Costa-Font et al 2008). Genel olarak Avrupali tuketicilerin tek bir tutumu soz konusu olmayip, saglik, cevre guvenligi, dini kurallar, biyolojik cesitliligin korunmasi ve etik konulardaki kusku ve kaygilarinin duzey ve niteligine gore degiskenlikler soz konusu olmaktadir (Kim 2012). Tuketicilerin GM urunleri kabulu, biyoteknoloji konusundaki fayda/zarar inanclari ile iliskilendirilebilmektedir (Boccaletti & Moro 2000; Chen & Li 2007; Curtis & Moeltner 2006; Lusk & Keith 2005; Moon & Balasubramanian 2004). Uzun suredir cesitli toplum ve/veya tuketici gruplarinin GM gidalar hakkinda bilgi, farkindalik, algi ve tutumlari, ozellikle ABD, Kanada ve Avrupa’da incelenmektedir (Montuori et al 2012; Martinez-Poveda et al 2009; Gruere 2006; Boecker et al 2008). Ancak Turkiye geneli icin bu calismalarin sayisi ve kapsaminda yetersizlik oldugu dusunulmektedir. GM gidalarin ve gen teknolojisi ile ilgili biyoteknolojik calismalarin yon ve niteligine tuketicilerin tutumlarinin onemli etkide bulunacagi dusunulmekte (Chen & Li 2007), bu nedenle de bu tutumun ve algilarin nitelik ve dinamiklerinin belirlenmesinin buyuk onem tasidigina inanilmaktadir. Tuketicilerin gida tuketim ve satin alma tercihleri uzerinde cesitli faktorler etkli olmaktadir. Bu faktorler arasinda, yas ve cinsiyet yani sira ekonomik gelir duzeyi ve egitim seviyeleri de bulunmaktadir (Sayili & Buyukkoroglu 2012). Bu nedenle tuketici farkindalik, algi ve tutumlarina yonelik arastirmalarda ilgili faktorlere bagli degisimlerin incelenmesi gereklidir. status (SES), age and gender refractions. Although it is believed that GM and GM foods are advantageous economically, a negative attitude and perception was determined in especially expressions prepared according to five-point Likert scale due to considerations related to consumers’ health, environment and biological diversification. Although consumers’ attitude generally does not vary between age and gender groups, it was observed that subgroups, especially DE SES group, had more hospitable approach to (GM) and GM foods relatively compared to higher groups.