Üstten akıslı oluklu ekici makaranın soğan, havuç ve kanola tohumları için tohum akısı ve sıra üzeri tohum dağılım düzgünlüğü

In this study, seed flow rate, seed flow evenness and in-row seed distribution uniformity of top delivery normal type straight fluted roller were examined in the laboratory experiments for the random seeding of uncoated onion, carrot, canola and coated canola seeds. The regression models developed in this study included the seed flow rate changes with “large scale fluted roller's”, active flute length, rates of revolution. Generally, seed flow evenness of normal top delivery type fluted roller indicated as a value of coefficient of variation (CV) was found below 4% for onion, carrot and canola seeds. When the sticky belt test results were examined from the point of λ goodness criteria and Vf factor of variation, it was found that seeding unit with top delivery type straight fluted roller considered in the study was capable of sowing of uncoated onion and carrot seeds at “middle” quality , and coated and uncoated canola seeds at “good” quality”. Anahtar sözcükler: Seeding; Seed flow evenness; In-row seed distribution; Coefficient of variation © Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi TA R IM B İL İM LE R İ D E R G İS İ J O U R N A L O F A G R IC U LT U R A L SC IE N C ES 1 7 (2 01 1) 1 023 Üstten Akışlı Oluklu Ekici Makaranın Soğan, Havuç ve Kanola Tohumları İçin Tohum Akışı ..., Önal & Ertuğrul T a r ı m B i l i m l e r i D e r g i s i – J o u r n a l o f A g r i c u l t u r a l Sc i e n c e s 17 (2011) 10-23 11 1. Giriş Ekim makinaları, tohumları tekdüze yaşam alanına ve uygun ekim derinliğinde toprağa bırakabilmelidir. Küçük sebze ve yağ bitkisi tohumlarının ekiminde ekim normunun düşüklüğü, eşit yaşam alanı sağlamadaki zorluklar ve tohum fiyatlarının yüksek oluşu gibi nedenlerden dolayı performansı geliştirilmiş ekim makinalarının kullanılması gereklidir. Türkiye’de ekimi yapılan havuç, soğan ve kolza tohumlarının ekiliş alanları sırasıyla, 20,000, 80,000 ve 1,700 ve üretim miktarları ise 438,000, 2,040,000 ve 4,500 tondur. Günümüzde bu tohumlar, ya elle ya da toplam sayıları 176,000’ni bulan kombine tahıl ekim makinalarıyla kum ya da gübre ile karıştırılarak ekilmektedir (TÜĐK 2007). Havuç üretimi yapılan Ankara/Beypazarı ve Konya’da, tohumdan baş soğan üretimi yapılan Amasya ve Çorum illerinde tek dane ekim makinalarının kullanımı yaygın değildir. Uygulanan elle serpme ekim tekniğinde, sıra üzeri tohum aralığı ve ekim derinliği düzgünlüğünün iyi olmaması nedeniyle dane verimi olumsuz yönde etkilenmektedir. Ayrıca, ekim normu olması gerekenin yaklaşık iki katına ayarlandığından üretim maliyeti önemli oranda artmaktadır. Alttan akışlı oluklu makaralı ekici düzenler; yapısal özelliklerinin basitliği, imalatlarının ve tohum akış miktarı ayarlarının kolay olması, yüksek ilerleme hızlarında ekime olanak vermesi ve dişli ekici makaralara göre üniversal karakterde olmaları nedeniyle yaygındır. (Yıldırım & Turgut 2007; Ryu & Kim 1998). Tahıl ekiminde kullanılan üstten akışlı dişli ekici makaraya bir bilezik aparatı takılarak kaplı ve kapsız kanola tohumları %4 varyasyon katsayısı değerinin altında bir tohum akış düzgünlüğünde ekilebilmiştir (Ertuğrul 2010). Genelde, sıra üzeri tohum aralığının 5 cm’den daha küçük olduğu durumlarda, tek dane ekici düzenlerin ekim performansları belirgin şekilde kötüleşmektedir (Önal 2011). Bu nedenle, oluklu ekici makaraya sahip normal sıraya ekim makinaları, daha ucuz olmaları nedeniyle, özellikle dar sıra aralıklı ekimlerde, tek dane ekim makinalarına tercih edilmektedir (Griepentrog 1994). Oluklu makaralı ekici düzenlerde, tohum akış karakteristiklerine etki eden konstrüktif ve işletme parametreleri; makara çapı, oluk şekli, oluk hacmi, oluk sayısı, oluk helis açısı, aktif makara uzunluğu, taban klapesi aralığı, oluğun helis açısı, makara devir sayısı ve makaranın alttan veya üstten akışlı olmasıdır (Bernacki et al 1972; Ryu & Kim 1998; Turgut et al 1996; Güler 2005; Ertuğrul 2010; Önal 2011). Yıldırım et al (2004), buğday ve arpa tohumlarında, alttan akışlı trapez şekilli oluklu ekici makarada, yarım daire ve yatık oluk şekilli olanına göre daha iyi tohum akış düzgünlüğü sağladıklarını belirtmişlerdir. Bu makarada, en düşük varyasyon katsayısı değerleri buğday ve arpa için sırasıyla %2.92 ve %3.93 olarak gerçekleşmiştir. Buna karşılık Yıldırım & Turgut (2007), yonca ve susam gibi küçük tohumlarla çalışmada, en iyi tohum akış düzgünlüğünü, trapez ve üçgen şekilli oluk yerine, yarım daire oluk şeklinden elde etmişlerdir. Alttan akışlı, 56 mm çaplı ve 22 oluklu yarım daire şekilli oluklu ekici makaranın 8 mm aktif makara uzunluğunda ve 5-10 min makara devrinde çalıştırılmasını önermişlerdir. Bu koşullarda, tohum akış düzgünlüğü değerlerinin, yonca ve susam tohumu için, 5-10 min makara devirlerinde sırasıyla %13-7, %21-10 değerleri arasında değiştiği belirlenmiştir. Ertuğrul (2010), kaplı ve kapsız kanola tohumlarında, tohum debisine makara uzunluğunun, makara devrinin ve tohumların statik sürtünme katsayılarının etkili olduğunu belirtmiştir. Ülkemizde imal edilen veya yurtdışından ithal edilen tahıl ekim makinaların çoğunluğu, alttan akışlı oluklu ekici makaraya sahiptir. Bu tip ekim makinaları ile küçük daneli tohumların düşük ekim normlarında (1-2 kg da) ekimini ancak düşük makara hızlarında ve aktif makara uzunluklarında yapabilmektedir. Bu durumda ise, yeterli tohum akışı ve sıra üzeri tohum dağılım düzgünlüğü sağlanamamaktadır Küçük daneli sebze, çayır-mera ve yem bitkisi tohumlarının ekiminin önem kazanmasıyla birlikte, tarım makinaları imalatçıları, bu sorunu çözebilmek için ar-ge çalışması yürütmektedirler. Üstten akışlı oluklu ekici makara kullanılarak, bu sakıncaların düşünülmektedir. Bu çalışmada, aktif oluk uzunluğu değiştirilebilen ve üstten tohum akışlı düz oluklu ekici makara ile kapsız soğan, havuç, kanola ve kaplı kanola tohumlarının ekiminde tohum akışı ve sıra üzeri tohum dağılım düzgünlüğüne ilişkin faktörler incelenmiştir. Seed Flow and In-row Seed Distribution Uniformity of the Top Delivery Type ..., Önal & Ertuğrul T a r ı m B i l i m l e r i D e r g i s i – J o u r n a l o f A g r i c u l t u r a l Sc i e n c e s 17 (2011) 10-23 12 2. Materyal ve Yöntem