Nazan Çiçek

Bu calisma Rusya’nin on dokuzuncu yuzyilda Kafkaslar’daki ilerleyisinin bir sonucu olarak ortaya cikan ve 1864-1865 yillari arasinda yuzbinlerce Cerkes’i Osmanli ulkesine savuran “Buyuk Cerkes Gocu”nu, konuya iliskin Ingiliz arsiv belgelerine dayanarak ve “Şark Meselesi” cercevesine yerlestirerek ele almaktadir. Buyuk Cerkes Gocu “Şark Meselesi”nin ifadesini buldugu alanlardan biridir ve Ingiliz ve Rus imparatorluklarinin on dokuzuncu yuzyil boyunca Dogu Akdeniz’de hegemonya kurma mucadelesi icinde birbirlerine karsi yuruttukleri rekabetin dinamiklerini yansitan bir nitelige sahiptir. Tam da ayni nedenle Osmanli Devleti’nin Cerkes gocu dolayimiyla ifadesini bulan finansal, yonetsel ve hatta diplomatik yetersizlikleri aslinda imparatorlugun 19. yuzyil boyunca Batili Buyuk Devletlerin nufuz mucadelesine konu olmasina yani “Şark Meselesi”nin nesnesi ve eylem alani haline gelmesine neden olan yapisal problemlerinin de bir ifadesidir. Bu baglamda elinizdeki calisma bir yandan bir surgunun trajik hikâyesine ote yandan da bu surgunun “Şark Meselesi”nin reel-politigi cercevesinde ne anlama geldigine iliskin bir anlati olarak okunmalidir.