KANUN, YASALLIK VE MEŞRUİYET: OSMANLI'DA MEŞRUİYET MESELESİ HAKKINDA BİR DENEME

Tipik bir Orta Doğu devleti olarak kabul edilen Osmanlı devletinde hükümdann meşruiyetinin kaynağı nedir? Bir yandan gücü sınır tanımayacak otokratlar, diğer taraftan ismi kanun koyuculukla anılan padişahlar yetiştiren bu devletin hükümdannın meşruiyeti kanuniyet sınırları içinde mi belirlenmiştir? Sultanın otoritesi ne ölçüye kadar kanunla sınırlanır, veya tam tersine kanun mu sultanın kişiliğinde haklılık bulur? Kanundan kanuniyete, oradan da meşruiyete ulaşan rasyonel akış Osmanlı sultanının meşruluğu için de geçerli midir, yoksa meşruiyet Osmanlı'da ille de bir hukuk sistemine dayanması gereken bir kavram değil midir? Bunlar "Osmanlı'da meşruiyet meselesi denildiğinde" akla ilk gelen sorular. Bu sorulan çoğaltmak ve başka sorulara ulaşmak mümkün, ancak öncelikle gerekli olan geneııeştirilmiş bir "meşruiyet" tanımı yapmak. Bu tanımı "sultanizm"i ayn bir hükmetme biçimi olarak tasnif eden Max Weher'den aıabiliriz.1 Weber'e göre demokratik olsun olmasın meşruiyet her tür hükmetme biçiminin temelidir. Ona' göre meşru hükümetin üç genel şekli vardır: rasyonel, geleneksel ve karizmatik. Bunlar ise sırasıyla şöyle şekil bulurlar: rasyonel bir bürokrasi, patriyarkalizm ve kişisel otorite.2 Osmanlı sultanı'nın hükmetme yetkisi geleneksel kategorisine dahildir, ve otoritenin "öncelikle kişiseltakdire bağımlı işlediği",3 özel b ir durum teşkil eder, bunun adı da "sultanizm"dir. Rasyonel ve geleneksel hükmetme biçimleri arasındaki temel fark bunları karakterize eden hukuki sistemlerde ifadesini bulur: "Bürokratik hükümette icra