Halil İnalcık’ın Bursa araştırmaları ve tarih yöntemi

Halil İnalcık Osmanlı tarihinin çözüm bekleyen bir çok meselesini taşıyan kuruluş dönemi üzerindeki çalışmalarına, devletin yaklaşık bir buçuk asır payitahtlığını yapmış Bursa’da başlamıştır (1947). Bu bağlamda Bursa sicillerini sağlıksız bir ortamda keşfetmiş, onların korunmasını sağlamıştır. Bu değerli tarih kaynağından yararlanarak yaptığı ilk çalışma Bursa’nın sosyal ve iktisat tarihini ele alan araştırmasıdır. Bilindiği gibi siciller muhteva ettiği zengin bilgiler sayesinde hem toplumsal tarihi, hem idari düzeni ve üretim-ticaret faaliyetlerini aydınlatmaktadır. İnalcık Hoca 1949 yılında Londra’da Paul Wittek’in seminerlerinde metodolojik bir birikim kazanmış, ardından 1950’de Paris’te toplanan Uluslararası Tarih Bilimleri Kongresi’nde Braudel’in tarih dünyasını tanıma fırsatı bulmuştur. Daha sonra Barkan’ın daveti üzerine Braudel’in Türkiye’ye geldiği sırada kendisiyle tanışması önünde yeni bir tarih ufku açılmasını sağlamıştır. Halil İnalcık’ın Bursa üzerine yazdığı ilk makaleler, Osmanlıların Balkanlar’daki düzenini gözler önüne seren Arvanid Tahrir Defteri’ni yayınlaması, Osmanlı toprak düzenini bilimsel bir açıklamayla (çifthane sistemi) ele alması, kaynak yetersizliği bulunan kuruluş dönemi tarih çalışmalarının nasıl bir zemine oturtulması gerektiğini tespit etmiştir.