TÜRKİYE'NİN MODERNLEŞMESİ VE BU HAREKETİN ÖNCÜLERİ OLAN TÜRK DÜŞÜNÜRLERİ

Konuma girmeden önce, bu küçük konuşmayı yapmamı teklif eden sosyoloji profesörü Dr. Rosenmayer'e teşekkür ederim. Viyana'daki oturuşum çok kısa sürdüğü için size yalnız bu konuda hafızama dayanarak küçük bir fikir vermek istiyorum. Her şeyden önce asrımızın ilk yıllarında çağdaş dünya medeniyetinin yenileşmesi bahis konusudur. Biz bu devirde Batı memleketlerinde büyük bir değişme görüyoruz. Çok hızh ilerleyen tekniğin tesiriyle dünyanın manzarası değişti. Kapitalizmin kesin zaferi emperyalizmin genişlemesine ve Doğu memleketlerinin bir çoğunun ağır ağır kolonileşmesine sebep oldu. Bu teknik medeniyetle öğünen bazı kimseler ruhi zenginliklerinin ilk-çağ kültürü ile Hıristiyanlık ruhundan geldiğini ve üstünlüklerini bu iki köke borçlu olduklarını iddia etmektedirler. Bana öyle geliyor ki bu iddia delilsizdir ve bir çok çelişik görüşlerle karışmıştır. Her şeyden önce şunu bildirmeliyim ki Avrupa kültürü paganizm ile Hıristiyanlığın basit bir uzaklaşması değildir. Fakat modern medeniyetin bu iki esaslı kökü arasında derin ve uzun bir çatışma sonucu olarak doğmuştur. Renaissance ruhunun buhranlı manası bahsettiğimiz çatışmaya çok parlak bir kanıt teşkil eder. Son yüzyılların Batı ahlakı birbiriyle savaşan bu iki kökün türlü tarzlarda birleşmesinden meydana geldiği için, tam bir bütünlük ve homojenlik göstermemektedir. Adlan imparatorluk olmasına rağmen, geçen yüzyıllarda iki siyasi teşekkül farklı dinler, diller ve etnik köklerden gelen kavimlerin bir çeşit konfederasyon kurmalarını hazırlamıştır: bunlar da Avusturya ve Osmanlı devletleridir. Birinci dünya savaşından sonra bu iki denge ve ölçü kuvveti iki yeni saldırıcı akımın tesiriyle yok olmuştur: bu akımlar da emperyalizm ve komünizmdir. Birbirlerinin zıddı olan bu iki görüş bizim bu günkü durumumuzu tayin edebileceklerini iddia ediyorlar. Fakat gelenekleri, kültürleri, kökleri çok farklı olan milletler bu iddialar ile değil ancak karşılıklı anlaşma ile uzlaşmaya ve birliğe doğru gidebilirler. Türkiye son kırk yılda Orta doğunun bağımsızlık ve hürlük mücadelelerine ilk örneği verdi. Bu kuvvetli dirilme hareketini bir devrim ruhu ve bir çok sosyal reformlar takip etti. Laik kanunların kabulü, skolastikle mücadele, halifeliğin kaldırılması, Türk kadınlarının sosyal ve siyasi hayata katılması, üniversitelerinin