GÜNÜMÜZ TÜRK DEVLETİNİN LÂİKLİK ANLAYIŞI

I. GİRİŞ Antik dönem düşünürlerinin fikirlerini, Roma İmparatorluğunun deneyimlerini ve Ortaçağın devlet anlayışını gözönüne alarak insancıl bir dünyanın gerektiğine inanan Rönesans Hümanistlerinin fikirleri “Reform, Aydınlanma ve Lâiklik” yolunu açmıştır. 1 Eylül 1787 tarihli ABD Anayasasının Başlangıç bölümü ve 1791 tarihli değişiklik (First Amendement) ile ABD lâikliğin batı uygarlığının en önemli Anayasal kurumlarının başında geldiğini göstermiştir. Fransa’daki 1789 hareketi, lâiklik alanına getirdiği yenilikler ve kurumlar açısından bir ihtilâl veya darbe olarak değil bir devrim (inkılâp) olarak görülebilir. Fransız Devrimine göre, devletin görev ve işlevini kapsayan kamu alanında, dinî olmayan lâik kurallar geçerlidir. Kamu alanını saptamada, Fransa’da uygulanan “Domaine de la Couronne” (Domaine Royal), yani Kraliyet alanı ve özel alan “Domaine privé” kavramları yol göstermiştir. Kamu alanı kavramına, Devrime kadar geçerli olan hukuki uygulama aşılarak lâikliğe özgü bir anlam, özellikle kilisenin ve piskopos – senyörlerin mallarına elkoyabilmek, yargıçlığı satın alınabilir bir meslek olmaktan kurtarmak, kilisenin evlendirme ve şahsi hal kayıtları tutmasını önlemek ve eğitimi dinden arındırmak gibi konularda düzenlemeler yapabilmek için verilmiştir. Anayasal bir kuram haline gelen lâikliğe özgü kamu alanı kavramı on yıl süreyle uygulanabilmiştir. Özellikle Roma Katolik Kilisesinin ve komşu monarşilerin etkisiyle Devrimin getirdiği lâikliğe özgü kamu alanı uygulamasına son verilmiş ve idare hukukunun genel kamu alanı anlayışı geliştirilerek yeniden