The Role of Charismatic Leader in School Culture

Problem Durumu: Karizmatik liderler, okul kulturu icin bir degerdir. Orgutlerin kulturel yapisinin degisimini ve gelisimini saglamada karizmatik liderler onemli bir rol oynayacagi soylenebilir. Bu sebeple daha once yapilan arastirmalarin Milli Egitim Bakanligina bagli egitim kurumlari disinda olmasi ve bu iki degiskenle yapilan calismalarin sinirli sayida olmasi sebebiyle okul mudurlerinin karizmatik liderlik stilleri okullarin kulturlerini ne duzeyde etkiledigini saptamak amaciyla bu calisma ortaya cikmistir. Bu arastirma, karizmatik liderlerin okul kulturlerinde oynadigi rolun analizine yonelik yapilmistir. Karizmatik liderin okul kulturundeki rolunun belirlenmesi, okul yonetimi surecinde uygulayicilara ve arastirmacilara katki sunabilir. Bu anlamda arastirmanin amaci, okul mudurlerinin ogretmenler tarafindan algilanan karizmatik liderlik stilinin okul kulturune etkisini incelemektir. Bu genel amac dogrultusunda asagidaki alt amaclara cevap aranmistir. i) Okul mudurlerinin ogretmenler tarafindan algilanan karizmatik liderlik stili ile okul kulturu arasinda anlamli bir iliski var midir? ii) Okul mudurlerinin ogretmenler tarafindan algilanan karizmatik liderlik stili, okul kulturunu yordamakta midir? Arastirmanin Yontemi: Bu arastirmada kamu okullarinda gorev yapan okul mudurlerinin ogretmenler tarafindan algilanan karizmatik liderlik tarzi ile okul kulturu algisi arasindaki iliskinin ve karizmatik liderlik tarzinin, okul kulturunu yordayip-yordamadiginin belirlenmesi amaclandigindan nicel arastirma modellerinden iliskisel tarama modeli kullanilmistir. Arastirmanin evrenini, 2018-2019 egitim ogretim yili Istanbul ili Uskudar ilcesinde kamu okullarinda gorev yapan ogretmenler olusturmaktadir. Arastirmada tabakali orneklem yontemi kullanilmistir. Tabakali orneklem yontemi kullanilirken ilk once okullar ilkokul, ortaokul ve lise olarak uc tabakaya ayrildiktan sonra bu okul turlerinden 5’er okul basit seckisiz ornekleme yontemi ile belirlenmistir. Tabakali orneklem yontemi kullanilarak belirlenen okullardan toplam 490 ogretmen calismaya gonullu katilmistir. Katilimci ogretmenin 294’u (%60) kadin iken 196’si (%40) erkektir. Ogretmenlerin 147’si (%30) ilkokullarda, 180’i (%36.7) ortaokullarda ve 163’u (33.3) liselerde gorev yapmaktadir. Bu arastirmada iki farkli olcek kullanilmistir. Ogretmenlerin okul kulturu algilarini belirlemek icin Terzi (2005) tarafindan gelistirilen 29 maddeden ve 4 alt boyuttan olusan Okul Kulturu Olcegi (OKO) kullanilmistir. Okul Kulturu Olcegi, destek kulturu, basari kulturu, burokratik kultur ve gorev kulturu olarak dort alt boyuttan olusmaktadir. Okul Kulturu Olceginin bu arastirmada Cronbach Alpha guvenirlik katsayisi 0.904 olarak hesaplanmistir. Ogretmenlerin karizmatik liderlik algilarini belirlemek icin Conger ve Kanungo (1994) tarafindan gelistirilen 24 maddeden ve 6 alt boyuttan (vizyon belirleme, cevresel duyarlilik, sira disi davranislar sergileme, kisisel risk ustlenme, uye ihtiyaclarina duyarlilik gosterme, statukoyu surdurmeme) olusan Karizmatik Liderlik Olcegi (KLO) kullanilmistir. Olcek, Gul (2003) tarafindan Turkce’ye uyarlanmistir. Olcek, Karizmatik Liderlik Olceginin bu arastirmada Cronbach Alpha guvenirlik katsayisi 0.948 olarak hesaplanmistir. Veriler arastirmaci tarafindan toplanmistir. Arastirmada elde edilen veriler SPSS paket program kullanilarak analiz edilmistir. Veriler, korelasyon ve regrasyon analizleri yapilarak cozumlenmistir. Bulgular: Korelasyon analizine gore karizmatik liderlik ile burokratik kultur dusuk duzeyde; karizmatik liderlik ile gorev kulturu, destek kultur ve basari kulturu arasinda orta duzeyde pozitif ve anlamli bir iliski vardir (p<.01). En yuksek anlamli iliski karizmatik liderlik stili ile basari kulturu arasinda iken (r=0.603; p<.01); en dusuk anlamli iliski ise karizmatik liderlik ile burokratik kulturu arasinda (r=0.235; p<.01) oldugu gorulmektedir. Karizmatik liderlik stilinin, (en yuksekten en dusuge dogru sirayla) basari kulturunu (R=.603, R²=.364, F=279.26, p<.000), destek kulturunu (R=.593, R²=.351, F=264.07, p<.000), gorev kulturunu (R=.543, R²=.295, F=204.52, p<.000) ve burokratik kulturu (R=.5235, R²=.055, F=28.42, p<.000) anlamli bir sekilde yordadigi gorulmektedir. Ancak karizmatik liderlik stili, burokratik okulu kulturunu anlamli bir sekilde yordasa da yordama duzeyi cok dusuktur. Okul mudurlerinin ogretmenler tarafindan algilanan karizmatik liderlik stili, gorev kulturundeki toplam varyansin %29’unu, destek kulturundeki toplam varyansin %35’ini, basari kulturundeki toplam varyansin %36’sini ve burokratik kulturdeki toplam varyansin %5’ini aciklamaktadir. Ancak burokratik kulturdeki toplam varyans orani anlamli olsa da dikkate deger duzeyde degildir. B katsayisi karizmatik liderlik stili ile okul kulturleri arasinda pozitif yonlu iliski oldugunu gostermektedir. Standardize edilmis regresyon katsayisina (β) gore yordayici degisken karizmatik liderlik stilindeki bir birimlik degisikligin bagimli degisken okul kulturleri uzerinde ne kadar degisiklik meydana getirecegini gosterir. Ornegin karizmatik liderlik stilindeki 0.453 birimlik artis, gorev kulturunde 0.543 birimlik olumlu degisiklige neden olmakta ve artirmaktadir. Baska bir ifadeyle okul mudurlerinin karizmatik liderlik stili, gorev kulturunu, destek kulturunu ve basari kulturunu olumlu yonde ve onemli duzeyde etkilemektedir. Sonuc ve Oneriler: Bu arastirmanin amaci dogrultusunda yapilan analizler sonucunda karizmatik liderlik ile burokratik okul kulturu arasinda dusuk; basari, destek ve gorev kulturleri arasinda pozitif yonde ve orta duzeyde anlamli bir iliski oldugu tespit edilmistir. Okul mudurleri basari, destek ve gorev kulturlerini sekillendirmek icin karizmatik liderlik ozelliklerine sahip olmasi ve bu ozelliklerini uygulamalari ile gostermesi gerektigi soylenebilir. Ayrica ogretmen algilarina gore okul mudurlerinin karizmatik liderlik ozelliklerinin, burokratik okul kulturu haric diger basari, gorev ve destek kulturlerini onemli ve anlamli duzeyde yordamaktadir. Baska bir ifadeyle okul mudurlerinin karizmatik liderlik ozelliklerinin basari, gorev ve destek okul kulturlerini sekillendirirken onemli bir rol oynadigi ampirik olarak kanitlanmistir. Sonuclar birlikte degerlendirildiginde okul kulturunu taniyan, anlayan ve etkileyen karizmatik liderlerin basarili olabilecegi soylenebilir. Mudurler, okul kulturunun olusturulmasi, aktarimi ve degisiminde buyuk bir potansiyele ve role sahip oldugunu anlamalidir. Okul mudurlerinin okul kulturunu sekillendirmedeki karizmatik liderlik rolu vurgulanmalidir. Mudurler, kulturun degisiminde ve yonetiminde onemli zaman, enerji ve kaynak harcamalidir. Sonuc olarak, okul mudurleri icin karizmatik liderlik ve okul kulturu alanlarinda egitim onerilebilir.