Development of the Attitude towards Science Scale: A Validity and Reliability Study

Problem Durumu: Tutumlar, bir kisiye, bir nesneye, bir olaya karsi olumlu veya olumsuz tepkide bulunma egilimi olarak tanimlanabilir. Tutum konusunda 20 yy. ortalarindan gunumuze kadar farkli tanimlamalar yapilmistir. Tutumlarin tanimlanmasi kadar olculmesi konusunda da cok sayida bilimsel calismalar yurutulmustur. Tutumlarin olculmesi konusunda davranislardan cikarimda bulunma, fizyolojik tepkilerden cikarimda bulunma veya olcek kullanma gibi yontemler kullanilmistir. Bu yontemler icerisinde tutum olcekleri, kullanim kolayligi, zaman tasarrufu ve soyut kavramlari olcmedeki basarisi ile tutumlarin olculmesinde en cok tercih edilen yontemler olmustur. Tutum olcekleri hazirlanis ve kullanis sekillerine gore Likert, Thurstone, Guttman, Duygusal anlam olcegi gibi farkli turlere ayrilmaktadir. Fen alanina yonelik tutumlar 20. yuzyildan itibaren cogu bilimsel calismanin konusu olmustur. Ingiltere ve ABD gibi gelismis ulkelerde fen derslerine yonelik ilginin azaldiginin tespit edilmesinin uzerine fen alanina yonelik tutumlarin olculmesi konusunda onemli adimlarin atilmaya baslamistir. Fene yonelik tutumlarin olculmesi calismalari bircok ulkede ulusal ve uluslararasi boyutlarda surdurulmustur. Gunumuzde de fen okuryazari bireyler yetistirilme hedefi, MEB Fen Bilimleri Ogretim Programi duyus boyutunda tutumlara yer verilmesi, STEM yaklasiminin benimsenmeye baslamasi nedeniyle fene yonelik ilginin arttirilmasinin amaclanmasi ve gelecekte ulkelerin ihtiyac duyacagi mesleklerin fen ile iliskili olmasi gibi pek cok fakor fene yonelik tutumlarin olculmesini gerekli kilmaktadir. Arastirmanin Amaci: Bu calismada fene yonelik tutum olcegi (FYTO) gelistirilmesi, 5, 6, 7 ve 8. sinif duzeyinde ogrenim gormekte olan ogrencilerin fene yonelik tutumlarinin olculmesi amaclanmistir. Ayrica calisma farkli duzeyde yapilarak ise sinif duzeyi ile fene yonelik tutum arasindaki iliskinin arastirilmasi amaclanmaktadir. Calismanin sonuclari, fene yonelik tutumlarin belirlenmesi ve tutumlarin istenilen duzeylere ulasabilmesi icin arastirmacilara, program hazirlayicilara ve ogretmenlere yol gosterici olacagi dusunulmektedir. Arastirmanin Yontemi: Bu olcek gelistirme calismasinda nicel arastirma yonteminin temel alindigi tarama modeli kullanilmistir. Calismanin evrenini 2017-2018 egitim-ogretim yili bahar doneminde bir il merkezinde bulunan uc farkli ortaokulda ogrenim goren ogrenciler olusturmaktadir. Bu calismanin orneklemi 316’si kiz 375’i erkek olmak uzere toplam n= 691 ogrenciden olusmaktadir. Olcek gelistirme surecinin ilk asamasinda ilgili ulusal ve uluslararasi alan yazin incelenerek fene yonelik tutumlarin teorik altyapisi olusturulmustur. Ayni zamanda fen alaninda daha once yapilmis olcek gelistirme calismalari ile MEB tarafindan Ogretim Programi’nda tutumla iliskili olarak yer verilen kazanimlar gozden gecirilmistir. Uygulanma ve hazirlanma kolayligi nedeniyle bu olcek gelistirme calismasinda Likert tipi olcek kullanilmasina karar verilmistir. Likert olcegi, olcegin uygulanacagi grubun algilama ve ayirt edebilme duzeyine en uygun olacagi dusunulen bes puanli likert biciminde duzenlenmistir. Olcekte yer alan maddeler, Fen Bilgisi Egitimi alaninda uzman iki kisi, Turk Dili ve Edebiyati alaninda uzman bir kisi ve iki Fen Bilimleri ogretmeni tarafindan incelerek gorusleri alinmistir. Uzmanlardan alinan donutler dogrultusunda, dogrudan tutumlari ifade etmedigi belirtilen 8 madde olcekten cikarilmis ve diger maddeler uzerinde onerilen duzenlemeler yapilmistir. Revize edilen tutum maddeleri, olcegin uygulanacagi evreni temsil eden 60 kisilik bir ogrenci grubu tarafindan olumlu-olumsuz-notr seklinde degerlendirilmistir. Ogrenci grubu ile yapilan on deneme sonucu maddelerde herhangi bir anlasilmayan ifade olmadigi gorulmustur. Bu calisma sonucu olcekte 20’si olumlu, 20’si olumsuz toplam 40 maddenin kullanilmasina karar verilmistir. Olcekte yer alan 40 maddeye bir adet kontrol maddesi ilave edilerek pilot olcekte toplamda 41 madde olmasi saglanmistir. Kontrol maddesi kullanilarak olcekte yer alan maddelere rastgele cevap verenlerin ayirt edilmesi amaclanmistir. Kontrol maddesi “Bu madde olcegi okuyarak cevaplayip cevaplamadiginizi kontrol etmek icin yazilmistir. Eger bu maddeyi okuyorsaniz “4 no.lu kutucugu isaretleyiniz.” seklinde olcegin 20. madde olarak yer almistir. Olcek maddeleri uzerinde gerekli olan yazim, imla ve bicimsel duzenlemeler yapilarak olcek pilot uygulama asamasina hazir hale getirilmistir. Olcegin pilot uygulamasi 20’u 5. sinif, 20’u 6. sinif, 30’u 7. sinif ve 20’si 8. sinif olmak uzere toplam 95 kisilik bir orneklem ile gerceklestirilmistir. Pilot uygulama neticesinde kontrol maddesine beklenen secenegin isaretlenmedigi olcekler degerlendirmeye alinmamistir. Pilot uygulama sonucunda elde edilen veriler SPSS 22.0 paket programina aktarilarak analiz edilmistir. On deneme ve pilot uygulama asamalarindan elde edilen veriler sonucu nihai olcekte 36 maddeye yer verilmistir. Olcege 20. madde olarak olcegin rastgele cevaplandirilip cevaplandirilmadigini belirlemek adina kontrol maddesi ilave edilmistir. Gerekli yazim, imla ve bicimsel duzenlemeler yapilarak olcegin nihai formu olusturulmustur. Olusturulan nihai formun uygulanmasi neticesinde elde edilen veri setinde oncelikle kontrol maddesine “katiliyorum” cevabinin verilmedigi 50 olcek orneklemden cikarilmistir. Elde edilen 691 olcegin verileri (363’u AFA ve 328’i DFA calismalarinda kullanilmak uzere ayri ayri aktarilmistir) SPSS 22.0 ve LISREL 8.80 paket programlarina aktarilmistir. Veriler, oncelikle faktor yapisinin saptanmasi amaciyla Acimlayici Faktor Analizi’ne (AFA) tabi tutulmustur. Ardindan elde edilen yapinin kabul edilebilir olup olmadigina iliskin kanit olusturmak icin Dogrulayici Faktor Analizi’ne (DFA) tabi tutulmustur. Fene yonelik tutum olceginden elde edilen puanlarin sinif duzyine gore farklilasip farklilasmadigini tespit etmek amaciyla ise veriler tek yonlu varyans analizine (Anova) tabi tutulmustur. Arastirmanin Bulgulari: Acimlayici Faktor Analizi sonucunda bir maddenin olcekten cikarilmasina karar verilmistir. Temel bilesenler analizi ve Varimax dondurme teknigi sonucunda Fene yonelik tutum olceginin dort faktorlu bir yapiya sahip oldugu gorulmustur. AFA sonucu elde edilen dort faktorlu yapinin degerlendirilip dogrulanmasi amaciyla LISREL 8.80 paket programi kullanilarak DFA yapilmistir. DFA sonucu ki-kare iyilik uyumunun serbestlik derecesine bolumu 2, RMSEA degeri 0.051, SRMR degeri 0.05, NFI degeri 0.93 ve NNFI, CFI ve IFI degerleri 0.97 olarak bulunmus olup olcegin mukemmel uyuma sahip oldugunu gostermektedir. DFA sonucunda maddelerin sahip olduklari faktor agirliklarinin .42 ile .88 arasinda degismekte olup anlamli bulunmustur. FYTO’de yer alan 36 maddenin guvenirligine iliskin kanit olusturabilmek amaciyla Cronbach Alpaha katsayisi hesaplanmistir. Olcegin tamamindan elde edilen Cronbach Alpha katsayisi .93 olarak bulunmustur. Hoslanma faktoru icin hesaplanan ic tutarlik katsayisi .91, Guven faktoru icin hesaplanan ic tutarlik katsayisi .74, Fayda faktoru icin hesaplanan ic tutarlik katsayisi .76 ve Ilgi faktoru icin hesaplanan ic tutarlik katsayisi .72 olarak bulunmustur. Sonuc ve Oneriler: Bu calisma sonucunda gelistirilen Fene Yonelik Tutum Olcegi, 36 maddeye (kontrol maddesi haric) sahip ve 5’li likert biciminde duzenlenmistir. Orneklemden elde edilen veriler olcegin dort faktorlu bir yapiya sahip oldugunu gostermistir. Olcegi olusturan faktorlerin her birinin ve olcegin tamaminin guvenilirligi yuksektir. Veriler uzerinde sirasiyla gerceklestirilen AFA ve DFA sonuclari olusturulan yapinin kabul edilebilir oldugu kanitlamaktadir. Gecerligi ve guvenirligi kanitlanmis olan bu olcek gelistirme calismasi fen alanini kapsayan tutum ogelerinin tamamini kapsamaktadir. Fene yonelik tutum olceginden alinan toplam puanlarin tek yonlu varyans analizi sonucu 5, 6, 7 ve 8. sinif ogrencilerinin puanlari arasinda anlamli bir farkliligin bulunmadigi gorulmustur.