The Mediator Roles of Mothers in Father-Child Communications and Family Relationships

Problem Durumu: Uyeler arasindaki iletisim tarzi ve iletisim kalitesi aile iliskilerin en onemli belirleyicilerinden biridir. Aile iletisimi uyelerin birbirlerine baglanmasinin ve ailenin saglikli bir sekilde islevlerini getirmesinin on kosullarindan biri olarak isaret edilir. Ancak ailedeki her uyenin birbiriyle ayni sekilde iletisim kurmadigini gerek ebeveynlerin cocuklariyla, gerekse cocuklarin da ebeveynleriyle iletisim kurma tarzlari acisindan belirgin farkliliklarin oldugunu gozlemlenmektedir. Gozlemler ozellikle ailedeki kadin uyelerinin iletisim becerilerinin erkek uyelerinin iletisim becerilerinden daha guclu ve dolayisiyla anne-cocuk iletisiminin baba-cocuk iletisimine nazaran daha kaliteli ve doyum saglayici oldugunu isaret eder. Gozlemler ayni zamanda baba-cocuk iletisim oruntulerinin 21. yuzyildaki yeni babalik kimligine gore yeniden sekillendigini ve gunumuz babalarinin bir onceki kusak babalara nazaran daha sevecen ve iletisime daha acik olduklarini gostermektedir. Ne var ki Turkiye’de anne-cocuk iletisimin baba-cocuk iletisiminden daha guclu, babayla iletisiminin gorece daha sinirli oldugu ve cocukla ilgili konularda annelerin birincil, babalarin ise daha daha ikincil konumda kaldigi gozlemlenmeye devam etmektedir. Aile iliskilerinde ciddi degisimler gozlemlenmesine ragmen gunumuz Turkiye’sinde orta sinifa mensup bircok ailede baba-cocuk iletisiminde annenin aracilik gorevi gormesi yani evladin babasina gondermek istedigi mesaji annesi araciligiyla babasina iletmesi ise siklikla rastlanan bir olgudur. Amac: Bu calismada baba-cocuk iletisiminde annelerin araci oldugu aile ortaminda buyuyen genclerin (1)baba-cocuk iliskisi nasil algiladiklarini (2) baba-cocuk iletisimde annelerin hangi rolleri ustlendiklerini (3) baba-cocuk iletisiminde annelerin araci oldugu bir aile ortaminda buyumenin aile yasamlarina nasil yansidiginin ozununun ortaya cikarilmasi amaclanmistir. Yontem: Bu arastirmada katilimcilarin babalariyla olan iletisimlerinin ve bu iletisimdeki anne rolunun baba-cocuk iliskisi ve aile yasami uzerindeki yansimalarina iliskin ortak deneyimlerinin ve insa edilen ortak anlamlarin ozunu yakalamak amaciyla yorumlayici fenomonoloji deseninden (Interpretive Phenomenological Analyses- IPA) yararlanilmistir. Homojen ornekleme yontemi kullanildigi calismanin orneklemini Marmara Universitesinde Psikolojik Danismanlik ve Ozel Egitim Ogretmenligi bolumunde ogrenim goren 19-24 yas araligindaki (x = 21.33) 9 kadin, 6 erkek lisans ogrencisi olusturmustur. Veriler, derinlemesine gorusme yontemiyle toplanmis ve gorusmelerde yari-yapilandirilmis gorusme sorulari kullanilmistir. Verilerin analizinde MaxQDA programi kullanilmis olup Smith ve Osburn’un (2003) dort asamali verilerin analiz adimlari takip edilmistir. Bulgular: Bu calismada uc ana temaya ulasilmistir: (1) tatmin edici olmayan baba-cocuk iliskisi, (2) anneler: baba-cocuk iletisiminin iliskisel dayanak noktasi, (3) aile etkilesimlerinde sorunlu duygusal tepkiler. Analiz sonuclari, tatmin edici olmayan baba-cocuk iliskisinin babalarin uc temel ebeveynlik ozelligiyle karakterize oldugunu gostermistir: (i) mesafe, (ii) sinirli ebeveynlik rolu ve (iii) otoriterlik. Katilimci oykuleri baba-cocuk iletisiminin iliskisel dayanak noktasi olarak algilanan anneligin ise sevgi ve duygusal paylasim temalariyla tanimlandigini ve baba-cocuk iletisimine annelerin uc acidan hizmet ettigini ortaya koymustur: (i) kopru gorevi, (ii) iletisimin surdurulebilirligini saglama, (iii) babayi iletisime acik hale getirme. Son olarak analizler aile etkilesimlerinde algilanan sorunlu duygusal tepkilerin babalarin duygusal acidan aile sitemine tam olarak dâhil olamamalariyla iliskili oldugunu gostermistir. Sonuc ve Oneriler: Bu calisma baba-cocuk iletisiminde annelerin araci rol ustlendigi bir aile ortamindaki baba-cocuk iliskisinin evladin gozunde doyum saglayici bir iliski olarak algilanmadigini ve deneyimlenen bu iliskinin onlarda yoksunluk hissi yaratan bir tur iliskisel yara olarak algilandigini ortaya cikarmasi bakimindan onemlidir. Katilimci oykuleri babalarin mesafeli, otoriter ve ev-cocuk bakiminda anneye kiyasla daha az sorumluluk alan ebeveyn olarak algilandiklarini ve babalarin bu ozelliklerinin tatmin edici olmayan baba-cocuk iliskisinin olusumuna hizmet ettigini isaret etmistir. Calisma anne-cocuk iliskisinin sevgi ve duygusal paylasim temalari uzerinden tanimlandigini aciga cikarmasi ve annelerin baba-cocuk iletisimin temel iliskisel dayanagi olarak algilandigini gostermesi bakimindan ayrica onemlidir. Bu calisma annelerin baba-cocuk iletisiminde kopru gorevi gorme, baba-cocuk iletisimin surdurulebilirligini saglama, babayi iletisime acik hale getirme gibi roller ustlendiklerini gostermistir. Bu calisma baba-cocuk iletisiminde annenin aracilik rolu ustlendigi aile ortaminda babalarin duygusal acidan aile sistemin tam olarak bir parcasi olarak algilanmadigini gostermesi ve ebeveynlerle olan iliskilerin aile aidiyet duygusunda tutarsizliklara yol actigini gostermesi bakimindan ayrica onemlidir. Calisma bulgulari babalarin sahip oldugu babalik ozelliklerinin geleneksel babalik ozellikleriyle iliskili olabilecegini dolayisiyla baba-cocuk arasinda kusak hiyerarsisinin devam ettigini gostergesi olarak degerlendirilebilir. Calisma babalik kulturu ve babalik icrasi arasinda bir tutarsizliga isaret etmesi bakimindan onemlidir. Son donem arastirmalari Turkiye’de babalik kimliginin bir onceki kusaktaki babalik kimligine gore degistigini ve babalarin daha sevecen ve daha ilgili olduklarini bildirmektedir. Ne varki ilgili calismalarin cogu babalarin kendi babalik davranislarini degerlendirmelerine dayanir. Bu calisma ise evladin gozunden babalik davranislarini degerlendirmesi icermektedir. Calisma bulgulari babalik kimliginin degisime ragmen evladin gozunden hala daha uzak ve mesafeli ebeveyn olarak algilanmaya devam ettigini isaret etmektedir. Bu calisma baba-cocuk ikili iliskisinin, baba-cocuk ozelinde gerceklesmesine, iliskideki sevgi ve iletisim temalarinin cocugun ihtiyaclarina ve beklentilerine gore yeniden tanimlanmasina, ebeveynlik pratiklerinin daha esitlikci bir seviye tasinmasina duyulan ihtiyaci ortaya cikarmasi bakimindan onemlidir. Gunumuzde Anadolu kentlerinde bireysellige izin vermeyen yetkeci ve baskici bir kulturun egemen olmaya basladigina dair gozlemler bu ihtiyaci daha da onemli kilar. Bu ihtiyaclarin karsilanmasi babalik kulturu ve babalik icrasi arasindaki tutarsizliklarinda azalmasina katki saglayacaktir. Bu calismanin bulgulari kollektivist kulturdeki baba-cocuk ve aile iliskilerini degerlendirme katki saglayabilecek niteliktedir. Bu yorumlayici fenomenoloji arastirmasi baba-cocuk iletisiminde annelerin araci oldugu aile ortamindaki baba-cocuk iliski dinamigini ve bunun aile yasamina olan yansimalarini anlasilmasini saglamak icin tasarlanmistir. Orneklemin buyuklugu ve homojenligi yorumlayici fenomenoloji arastirmalarinin belirli bir gurup insanin belli bir olay karsisinda verdigi tepkilerin ayrintili bir sekilde aciklanmasini yapabilme vaadini karsilamaktadir. Elde edilen bulgular genelleme amaci tasimamaktadir. Bu calisma orta sinifa mensup ailelerde buyuyen genclerin deneyimlerini anlamada onemli bir adimdir. Ancak arastirma yalnizca evlatlarin deneyimlerini yansitmaktadir. Hem babalarin, hem annelerin hem de evlatlarin deneyimlerinin karsilastirmali olarak degerlendirmesinin yapilmasi alan yorumlarin daha zenginlesmesini ve aile iliskilerine yonelik daha butunlukcu bir resmin elde edilmesine katki saglayacaktir.