Exploring the Relationship between Metavariables and Self-efficacy in Chemistry

Problem Durumu : Fen egitiminde akademik basarinin bilissel degiskenlerle olan iliskisi uzerine bircok calisma oldugu halde duyussal degiskenlerle iliskisini inceleyen calismalar azdir. Ancak ogrenmede bilis ve duyus birlikte cok onemli bir rol oynar. Ozyeterlik, bilis ve duyusla iliskili onemli bir degiskendir. Ozyeterlik, kisilerin belli bir performansa ulasabilmelerini saglayacak eylemleri orgutleme ve sergileme becerileriyle ilgili yargilari olarak tanimlanmaktadir. Ozyeterlik alana ozgudur. Ornegin, kimya dersinde yuksek ozyeterlige sahip bir ogrenci, matematik dersinde dusuk ozyeterlige sahip olabilir. Ozyeterlik, kisinin duygu, dusunce ve davranislari ile ilgili ozyansitma ve degerlendirmelerde bulunmasini gerektirir. Bu durum, ozyeterlikle ustbilis arasindaki iliskiyi yansitir. Ustbilis karisik bir kavram olup alanyazinda bircok tanimi bulunmaktadir. Bu tanimlarin ortak noktalari, ustbilisin, kisinin bilissel sisteminin farkinda olmasi, izlemesi ve kontrol etmesi oldugu uzerinedir. Ayni sekilde, ustbilisin boyutlari uzerinde de tartismalar olmakla birlikte ustbilissel farkindalik ve ustbilissel duzenleme ortak boyutlardandir ve bu calismada da bu boyutlara odaklanilmistir. Ustbilisin tanimi ve boyutlari hakkinda farkli gorusler olmasina ragmen, ustbilisin ogrenme uzerindeki olumlu etkisi, uzerinde hemfikir olunan bir durumdur. Ustbilis bircok surec ve beceriyi iceren kapsayici bir kavram oldugundan kisinin kendi kavramsal sistemini bilmesi ve kontrol edebilmesi baglaminda “ustkavram” terimi kullanilmaktadir. Bu calismada da ogrencilerin kimya baglamindaki kavramlarinin farkinda olmalari, izlemeleri ve degerlendirmeleri anlaminda “ustkavram” uzerine odaklanilmistir. Ozyeterlik duygularin yonetilmesinde de onemlidir. Genellikle endise gibi olumsuz duygular ozyeterligi azaltirken, cosku gibi olumlu duygular ozyeterligi arttirir. Buradan hareketle bu calismada ustduyus kavrami uzerinde durulmustur. Ustduyus, duyus hakkinda duyus, bilis hakkinda duyus ve duyusun izlenmesi anlamina gelmektedir. Ustduyusta one cikan ve bu calismada da kullanilan iki boyut; duyusun farkindaligi ve duyusun duzenlenmesidir. Ozyeterligi yuksek olan kisiler gucluklere karsi azimlidirler ve bir odev uzerinde daha fazla caba sarf ederler. Ozyeterligin akademik basariyi etkileyen onde gelen degiskenlerden oldugu ortaya konulmustur. Bu anlamda ozyeterligi etkileyen faktorleri belirlemek onemlidir. Ozyeterligin ustbilis ve duyguyla iliskisine yonelik calismalar vardir ancak ustkavram ve ustduyus ozelinde calismalarla karsilasilmamistir. Dolayisiyla, ozyeterlik ile ustbilis ve ustduyus arasindaki iliskiyi ortaya koyacak calismalarin bu alanda yol gosterici olacagi dusunulmektedir. Arastirmanin Amaci: Bu calismada ozyeterlik ile ustbilis ve ustduyus arasindaki iliski kimya baglaminda incelenmistir. Bu anlamda asagidaki arastirma sorusu bu calismaya rehberlik etmistir: Lise ogrencilerinin kimya dersindeki ustkavramsal farkindalik, ustkavramsal duzenleme, duyussal farkindalik ve duyussal duzenleme duzeyleri kimya ozyeterlik inanclarini ne derecede yordamaktadir? Arastirmanin Yontemi: Bu calismada kesfedici iliskisel arastirma deseni kullanilmistir. Calismaya 12. sinifta ogrenim goren 369 Anadolu Lisesi ogrencisi (187 kiz, 155 erkek ve 27 yanit vermeyen ogrenci) katilmistir. Veriler, Lise Kimya Ozyeterlik Olcegi (LKOO), Ustkavramsal Farkindalik ve Duzenleme Olcegi (UFDO) ve Ustduyussal Ozellik Olcegi (UOO) kullanilarak toplanmistir. LKOO, ogrencilerin kimya ozyeterlik inanclarini, UFDO, ogrencilerin kimya ile ilgili kavramlarinin ne kadar farkinda olduklarini, izlediklerini ve degerlendirdiklerini ve UOO de ogrencilerin kimyadaki duygulariyla ilgili ustduyussal yonelimlerini olcmek icin kullanilmistir. Bu calismada ozyeterlik ile ustbilis ve ustduyus arasindaki iliski kanonik korelasyon analizi (bagimsiz degisken seti; ustkavramsal farkindalik, ustkavramsal duzenleme, duyussal farkindalik ve duyussal duzenleme ve bagimli degisken seti; bilissel beceriler kimya ozyeterligi ve kimya laboratuvari ozyeterligi) ile incelenmistir. Kanonik korelasyon analizi, en az iki degisken iceren bagimli ve bagimsiz iki degisken seti arasindaki iliskiyi inceleyen cok degiskenli bir analizdir. Arastirmanin Bulgulari: Kanonik korelasyon analizi sonucunda ozyeterlik ile ustbilis ve ustduyus arasindaki iliskiye dair iki kanonik fonksiyon elde edilmistir. Anlamli kanonik fonksiyonlarin belirlenmesinde uc kriter kullanilmistir. Bunun icin kanonik fonksiyonlarin istatistiki anlamliligi, kanonik korelasyon katsayilarinin karesine (R c 2 ) dayali pratik anlamliligi ve bagimli degisken seti gereksizlik (redundancy) indeksine dayali pratik anlamliligi degerlendirilmistir. Istatistiki anlamlilik icin kanonik fonksiyonlarin Wilks’s Lambda degerleri kullanilmis ve bu degerler her iki fonksiyonun da istatistiksel olarak anlamli oldugunu gostermistir (birinci fonksiyon icin Wilks’s Lambda .67, F(8, 726) = 20.27, p<.001; ikinci fonksiyon icin Wilks’s Lambda .95, F(3, 364) = 6.12, p<.001). Kanonik korelasyon katsayilarinin karesine bakildiginda ilk fonksiyon icin .30 ve ikinci fonksiyon icin .05 oldugu bulunmustur. Buna gore ilk fonksiyon bagimli ve bagimsiz degisken seti arasindaki varyansin daha cogunu aciklamistir. Gereksizlik indeksi kriterine gore, birinci fonksiyon icin hesaplanan bagimli degisken seti gereksizlik indeksi .20 iken, ikinci fonksiyona ait deger .02’dir. Yani ikinci fonksiyonla kiyaslandiginda, birinci fonksiyonda bagimli degisken setindeki varyansin daha fazlasi bagimsiz degiskenler tarafindan aciklanmistir. Bu kriterlere gore birinci fonksiyonun aciklanmasi daha anlamlidir. Birinci fonksiyon icin kanonik yapi katsayilari incelendiginde bagimsiz degiskenler icinde ustkavramsal duzenleme (r s = .84) en buyuk katsayiya sahipken, duyussal farkindalik (r s = .34) en dusuk degere sahiptir. Ustkavramsal farkindalik ve duyussal duzenleme kanonik yapi katsayilari ise sirasiyla .74 ve .71 olarak bulunmustur. Bagimli degiskenler acisindan ise bilissel beceri kimya ozyeterligi kanonik yapi katsayisi (r s = .99), kimya laboratuvari ozyeterligi (r s = .59) icin bulunan degerden daha buyuktur. Bir degiskenin kanonik fonksiyona anlamli katki yapabilmesi icin kanonik yapi katsayisinin .45’ten buyuk olmasi beklenir. Buna gore duyussal farkindalik haric tum degiskenler pozitif iliskili olarak birinci kanonik fonksiyona anlamli katkida bulunmustur. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Bu calisma duyussal farkindalik haric ustkavramsal farkindalik, ustkavramsal duzenleme ve duyussal duzenleme ile ozyeterlik degiskenleri arasinda pozitif bir iliski oldugunu gostermistir. Yani ogrencilerin kimya dersindeki ustkavramsal farkindaliklari, ustkavramsal duzenlemeleri ve duyussal duzenlemeleri arttikca kimyadaki bilissel beceri ve laboratuvar ozyeterliklerinin de arttigi soylenebilir. Alanyazinda yapilan calismalarin ozyeterligin ogrencilerin akademik basarilari uzerinde en etkili degiskenlerden biri oldugunu gosterdigi dusunuldugunde, ozyeterligi etkileyen faktorlerin aciga cikarilmasinin onemi daha iyi anlasilmaktadir. Bu calisma da kimya ozyeterligini etkileyebilecek ust-duzey (meta-level) degiskenleri isaret etmektedir. Alanyazinda, ustkavramsal ve ustduyussal degiskenlerin ozyeterlik uzerindeki etkisi anlaminda bir calismayla karsilasilmadigindan bu calisma bu anlamda alanyazina yeni bir katki saglamaktadir. Calismadaki ust-duzey degiskenler arasindan bagimsiz degisken setine en onemli katkiyi ustkavramsal ve duyussal duzenleme yapmistir. Ancak duyussal farkindalik anlamli bir katki saglamamistir. Ustkavram ve ustduyus cok boyutlu ve karmasik kavramlardir. Dolayisiyla farkindalik ve duzenleme boyutlarinin ozyeterlik uzerindeki etkilerinin nasil gerceklestiginin belirlenmesine yonelik nitel ve nicel calismalara ihtiyac vardir. Bagimli degisken setine bakildiginda ise bilissel beceri kimya ozyeterligi, laboratuvar ozyeterligine gore daha buyuk katki saglamistir. Bunun muhtemel sebebi ogretmenlerin sinav sistemi ve malzeme yetersizligi gibi nedenler dolayisiyla daha az laboratuvar kullanmalarindan olabilir. Bu calismanin sonuclarina gore kimya ogretmenleri derslerinde ozyeterlik icin ust-duzey degiskenleri dikkate alabilirler. Bunun icin zeki ogretim sistemleri gibi ogretimde yeni yaklasimlari dersleriyle butunlestirebilirler. Ayrica ogretmen egitimi programlari da ust-duzey degiskenlerin ozyeterlik uzerindeki etkisini dikkate alabilirler.