Mobbing, Organizational Identification, and Perceived Support: Evidence From a Higher Education Institution

Problem Durumu: Isyerlerinde onemli stres kaynaklarindan biri olarak kabul edilen yildirma, “bir veya birkac kisi tarafindan en az alti ay sure ile sistematik olarak genelde bir kisiye karsi uygulanan, dusmanca ve ahlak disi hareketler iceren ve bu kisinin yardimsiz ve savunmasiz bir duruma dusmesine neden olan davranislar” olarak tanimlamaktadir. Bu kapsamda yildirma, calisanlara ustleri, astlari veya esit duzeyde olanlar tarafindan sistematik bicimde uygulanan, en az alti aydir devam eden, her turlu kotu muamele, tehdit, siddet ve asagilama iceren davranislar olarak degerlendirilmektedir. Yildirmanin hedefi olan birey, hem kendisi hem de orgut icin ciddi sonuclar dogurabilecek fiziksel ve psikolojik sorunlarla yuz yuze gelmektedir. Tekrarlanan olumsuz davranislarla karsilasan kisi, kendisini dislanmis, asiri calismaya zorlanmis ve kisilik haklari, mesleki statusu ve sagligi acisindan zedelenmis hissetmektedir. Bu nedenle bireysel ve orgutsel duzeyde olumsuz sonuclara neden olabilecek yildirmanin farkina varilmasi, nedenlerinin belirlenmesi ve cozum onerilerinin 38 Selda COSKUNER - Recai COSTUR - Pinar BAYHAN-KARAPINAR - Selin METIN-CAMGOZ - Savas CEYLAN - Selen DEMIRTAS-ZORBAZ - Emine Feyza AKTAS - Gonca CIFFILIZ Eurasian Journal of Educational Research 73 (2018) 19-40 gelistirilmesi buyuk onem tasimaktadir. Yildirmaya maruz kalma durumu farkli sektor calisanlarinda gorulmekle birlikte arastirmalar yildirmanin en yaygin oldugu ortamlardan birinin akademik ortamlar oldugunu ortaya koymaktadir. Mobbing ile Mucadele Dernegi’ne gore yildirma davranislari Turkiye’de en fazla universitelerde gorulmektedir. Ancak ilgili alanyazin incelendiginde egitim ve yuksekogretim kurumlarinda, yildirmanin cesitli bireysel ve orgutsel tutumlarla iliskisini ele alan kapsamli calismalarin sinirli sayida oldugu gorulmustur. Arastirmanin Amaci: Bu dogrultuda calismada yuksekogretim kurumlarinda calisan akademik ve idari personelin maruz kaldiklari yildirma davranislari ile orgutsel ozdesim ve algilanan orgutsel destek degiskenleri arasindaki iliskiler incelenmistir. Calismanin iki amaci bulunmaktadir. Bu amaclardan ilki; universitede yildirma ile orgutsel ozdesim arasindaki iliskiyi incelemektir. Orgutsel ozdesim, orgutun ve calisanin amaclarinin butunlesmesi veya uyusmasidir. Orgutsel ozdesimin gerceklestigi durumlarda calisanlar kurumlarina karsi aidiyet hissetmekte, sadakat gostermekte ve kurum degerlerini benimsemektedirler. Calisanlarin yildirma davranislarina maruz kalmalarinin onlarin kurumlarina karsi hissetikleri orgutsel ozdesimlerini azaltacagi dusunulmektedir. Calismanin ikinci amaci ise yildirma ve orgutsel ozdesim arasindaki iliskide algilanan orgutsel destegin duzenleyici etkisini ortaya koymaktir. Orgutsel destek, orgutun calisanin katilimina onem vermesi ve iyiligini onemsemesine iliskin duygulardir. Calisanin orgutsel destegin varligini algilamasinin, yildirma davranislarinin orgutsel ozdesim uzerindeki olumsuz etkisini azaltabilecegi ongorulmektedir. Bu cercevede calisma kapsaminda test edilecek hipotezler asagida yer almaktadir: H1: Yildirma ile orgutsel ozdesim arasinda negatif yonde bir iliski vardir. H2: Yildirma ile orgutsel ozdesim arasindaki iliskide orgutsel destegin duzenleyici rolu vardir. Şoyle ki, orgutsel destek arttikca, yildirmanin orgutsel ozdesim uzerindeki etkisi azalmaktadir. Arastirmanin Yontemi: Calismada veri toplamak amaciyla Leymann (1996) tarafindan gelistirilen ve arastirmacilar tarafindan universite ortamina uygun olarak cevirisi duzenlenen 45 maddelik Psikolojik Teror Envanteri, Eisenberger ve arkadaslari (1986) tarafindan gelistirilen ve Turkce adaptasyonu Erenler (2010) tarafindan gerceklestirilen sekiz maddelik Algilanan Orgutsel Destek Olcegi ve Turkce formunun gecerlik ve guvenirlik calismasi Guleryuz (2004) tarafindan yapilan alti maddelik Orgutsel Ozdesim Olcegi’nden (Mael, 1988) yararlanilmistir. Calismaya konu olan veriler, Ankara’da bir devlet universitesinde calismakta olan akademik ve idari personelden toplanmistir. Dagitilan 350 olcek setinden %43,4 cevaplanma oraniyla 152 personelden geri donus alinmistir. Toplamda calismanin orneklemi 123 akademik ve 29 idari personelden olusmustur. Katilimcilarin, %68,2’si kadin, %31,8’i erkek ve universitedeki ortalama hizmet yili sekiz yildir. Verilerin analizlerine gecilmeden, olcum gecerliligini test etmek amaci ile kullanilan tum olcekler icin dogrulayici faktor analizleri yapilmistir. Onerilen hipotezleri test etmek Selda COSKUNER - Recai COSTUR - Pinar BAYHAN-KARAPINAR - Selin METIN-CAMGOZ - Savas CEYLAN - Selen DEMIRTAS-ZORBAZ - Emine Feyza AKTAS - Gonca CIFFILIZ Eurasian Journal of Educational Research 73 (2018) 19-40 39 icin ise Cohen, Cohen, West ve Aiken’in (2003) yontemi ile duzenleyici regresyon analizi uygulanmistir. Arastirmanin Bulgulari: Yapilan analizler sonucunda, yildirma ve orgutsel destegin orgutsel ozdesimdeki varyansin %30’unu acikladigi gorulmustur. Dogrudan etkiler arasinda orgutsel destegin standardize edilmis regresyon katsayisi (β= .609, p<.01) anlamlidir ancak yildirma uzerinde anlamli etkisi bulunamamistir. Boylelikle, arastirmanin birinci hipotezi desteklenmemistir. Orgutsel destegin duzenleyici rolunun test edildigi ikinci asamada ise orgutsel destegin yildirma ile orgutsel ozdesim arasindaki iliskide duzenleyici etkisinin anlamli olmadigi gorulmustur. Boylelikle, arastirmanin ikinci hipotezi de reddedilmistir. Ancak, calisma bulgulari algilanan orgutsel destegin orgutsel ozdesim uzerinde dogrudan anlamli ve olumlu yonde etkisi oldugunu gostermistir (β= .59, p<.01). Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Elde edilen sonuclar, calisanlarin kurumlarina olan orgutsel ozdesimlerinin artmasi ya da azalmasinda yildirma davranislari haricinde algilanan orgutsel destek gibi baska faktorlerin de etkili olabilecegini gostermistir. Bir diger ifadeyle, orgutsel ozdesim uzerinde yildirma davranislarinin yikici etkilerinden cok; calisanlarin is yerlerinde desteklendigi ve yonetimi arkalarinda hissettikleri durumlarin daha cok etkili oldugunu ortaya koymustur. Bu bulgu, calisanlarinin orgutsel ozdesim ve aidiyetlerini artirmak isteyen egitim kurumlari yoneticilerine orgutsel destegin onemi ve yararlari hakkinda uygulamaya donuk katkilar sunmaktadir.