The Relationship between Resilience and the Big Five Personality Traits in Emerging Adulthood

Problem Durumu: Dayaniklilik, pozitif psikoloji alaninin onemli arastirma konularindan biridir. Konuya iliskin henuz butuncul bir kuram ortaya konamasa da cesitli modeller ileri surulmekte ve kavramin farkli tanimlari yapilmaktadir. Bununla birlikte kavramin genel olarak bireylerin gelisim ve uyumlarinin ciddi sekilde tehdit altinda olduklari durumda bile olumlu ciktilarin sekillenmesine yol acacak bir grup ozelligi tanimlamak icin kullanildigi soylenebilir. Son zamanlarin ilgi ceken konularindan olan dayaniklilik konusunda uc grupta yer alan bireyler goz onunde bulundurulur: Risk altinda bulunup istendik ozellikler sergileyen bireyler, stresli yasam olaylarina ragmen olumlu uyumu surdurenler ve yasadiklari travmalarin ardindan ruh sagliklarini koruyabilenler. Bu durumda dayaniklilik bireylerin baglamsal kosullari ile ilgili olabilecegi gibi kisisel nitelikleri ile de iliskili olabilir. Kisilik ozellikleri de dayanikliligi belirleyen onemli kisisel niteliklerden biridir. Kisilik konusunda farkli yaklasimlar bulunmakla birlikte bu calismada Buyuk Besli Modeli temele alinmistir. Buyuk Besli Modelinde bes temel faktor one cikar. Bunlar disadonukluk, nevrotiklik, deneyime aciklik, uyumluluk ve sorumluluktur. Bu arastirmada dayanikliligin kisilik ozellikleri ve cevre kosullarinin etkilesiminin bir urunu oldugu varsayimi kabul edilmekte ve calismanin temel problemini, gorece az sayida arastirmaya konu olan dayaniklilik ile buyuk besli kisilik ozellikleri arasindaki iliskiler olusturmaktadir. Arastirmanin Amaci: Arastirmanin temel amaci beliren yetiskinlik donemindeki bireylerin dayaniklilik duzeyleri ile buyuk besli kisilik ozellikleri arasindaki iliskileri incelemektir. Bu amaca ulasmak icin dort sorunun yaniti aranmistir. Bu sorular sunlardir: Dayaniklilik duzeyi cinsiyete gore farklilasmakta midir? Dayaniklilik ile buyuk besli kisilik ozellikleri iliskili midir? Buyuk besli kisilik ozellikleri dayaniklilik duzeyine gore farklilasmakta midir? Buyuk besli kisilik ozellikleri dayanikliligi yordamakta midir? Arastirmanin Yontemi: Nicel yaklasimin kullanildigi bu calisma, korelasyonel tarama desenine dayali olarak gerceklestirilmistir. Arastirma orneklemi 2013-2014 ogretim yilinda universite egitimlerine devam eden 392 ogrenciden olusmaktadir. Katilimcilar amacli ornekleme yoluyla belirlenmistir. Arastirmada katilimcilara kisisel bilgi formu, Yetiskinler Icin Dayaniklilik Olcegi ve Sifatlara Dayali Kisilik Testi uygulanmistir. Katilimcilarin 238’si (%60.7) kiz, 154’u (%39.3) erkektir, yas araliklari 18 ile 26 arasinda degismektedir ve yas ortalamalari 21,43’tur (SS=1.57). Katilimcilarin 116’si (%29.6) 102 Hulya ERCAN/ Eurasian Journal of Educational Research 70 (2017) 83-103 Meslek Yuksek Okulu, 77’si (%19.6) Fen Fakultesi, 71’i (%18.1) Egitim Fakultesi, 59’u (%15.1) Iktisadi Idari Bilimler Fakultesi, 44’u (%11.2) Edebiyat Fakultesi ve 25’i (%6.4) Muhendislik Fakultesi ogrencisidir. Tanimlayici istatistiklerinin sonuclarina gore katilimcilarin dayaniklilik olceginden aldiklari puanin aritmetik ortalamasi 131.70 (SS=.85), medyani 133, minimum deger 89, maksimum deger ise 163 olarak bulunmustur. Analiz sonucunda verilerin basiklik degerinin -.52, carpiklik degerinin -.46 oldugu tespit edilmistir. Son olarak Histogram ve Normal Q-Q Grafigi cizilmis ve puanlarin dagilimlarinin normale yakin olduklari gorulmustur. Bu dogrultuda, elde edilen bulgularin normallik varsayimini karsiladiklari soylenebilir. Arastirmada degiskenler arasindaki iliskileri tespit edebilmek icin korelasyon, t-testi ve coklu dogrusal regresyon analizleri yapilmistir. Arastirmanin Bulgulari: Arastirmanin ilk bulgusu, dayaniklilik olcegi kendilik algisi alt boyutu puanlarinin, cinsiyete gore anlamli bir farklilik gosterdigi seklindedir (t(390)=-3.92, p <.01). Erkeklerin kendilik algisi puan ortalamalari, kadinlarin kendilik algisi puan ortalamalarindan anlamli duzeyde yuksektir. Bununla birlikte gelecek algisi, yapisal stil, sosyal yeterlilik, aile uyumu ve sosyal kaynaklar alt boyutu puanlarinin cinsiyete gore anlamli farklilik gostermemektedir. Arastirmanin ikinci bulgusu, dayanikliligin kendilik algisi alt boyutu ile uyumluluk alt boyutu disinda kalan butun kisilik ozellikleri arasinda anlamli iliskiler oldugunu gostermektedir (r=-.30 ile r=.36). Gelecek algisi alt boyutu ile kisilik ozelliklerinin butun alt boyutlari arasinda anlamli iliskiler bulunmustur (r=-.26 ile r= .35 arasi). Yine yapisal stil alt boyutu ile kisilik ozellikleri alt boyutlarinin hepsi arasinda anlamli iliskiler ortaya cikmistir (r=-.13 ile r=.48 arasi). Sosyal yeterlilik alt boyutu ile kisilik ozellikleri alt boyutlarinin tamami anlamli iliskiler gostermistir (r=-.28 ile r=.48 arasi). Aile uyumu ile yine butun kisilik ozellikleri alt boyutlari arasinda anlamli iliskililer tespit edilmistir (r=-.24 ile r=.23 arasi). Son olarak sosyal kaynaklar alt boyutu ile kisilik ozelliklerinin alt boyutlarinin hepsi arasinda anlamli iliskiler ortaya cikmistir (r=-.18 ile r=.28 arasi). Bunlarin yaninda dayaniklilik olceginden elde edilen toplam puan (DTP) ile nevrotiklik puanlari arasinda orta duzeyde negatif ve anlamli (r=-.35), DTP-disadonukluk arasinda orta duzeyde pozitif ve anlamli (r=.41), DTP-deneyime aciklik arasinda orta duzeyde pozitif ve anlamli (r=.35), DTP-uyumluluk arasinda dusuk duzeyde pozitif ve anlamli (r=.28) DTP-sorumluluk arasinda orta duzeyde pozitif ve anlamli (r=.44), iliskiler oldugu sonucuna ulasilmistir. Arastirmanin ucuncu bulgusu, dayaniksiz bireylerin kisilik ozelliklerinin disadonukluk (t(390)=-7.45, p<.01), deneyime aciklik (t(390)=-6.91, p<.01), uyumluluk (t(390)=-4.70, p<.01) ve sorumluluk (t(390)=-8.19, p<.01) alt boyutlarindaki puan ortalamalarinin, dayanikli bireylerin puan ortalamalarindan daha dusuk oldugunu gostermektedir. Sadece nevrotiklik alt boyutunda dayaniksiz bireylerin puan ortalamalari dayanikli bireylerin puan ortalamalarindan daha yuksektir (t(390)=6.17, p <.01). Arastirmanin dorduncu bulgusu, sorumluluk, nevrotiklik ve disadonukluk degiskenlerinin birlikte katilimcilarin dayaniklilik puanlari ile anlamli iliskiler gosterdigi seklindedir (R=.58, R2=.34, p<.01). Uc kisilik ozelligi birlikte dayanikliliktaki Hulya ERCAN/ Eurasian Journal of Educational Research 70 (2017) 83-103 103 toplam varyansin %34’unu aciklamaktadir (F(3-388)=66.73, p< .01). Standardize edilmis regresyon katsayisina (β) gore yordayici degiskenlerin dayaniklilik uzerindeki goreli onem sirasi nevrotiklik (β=-.30, p<.01), sorumluluk (β=.30, p<.01) ve disadonukluktur (β=.25, p<.01). Arastirmanin Sonuc ve Onerileri: Sonuc olarak elde edilen bulgularin, dayanikliligi aciklamada buyuk besli kisilik ozelliklerinin islevsel olarak kullanilabilecegine iliskin gostergeler sundugu dile getirilebilir. Bulgularin ulusal ve uluslararasi alan yazinla tutarlilik gostermesi, dayaniklilik ve kisilikle ilgili ozelliklerin genellenebilirligine iliskin kanitlar sundugu seklinde yorumlanabilir. Son zamanlarda dayaniklilik konusundaki calismalar agirlikli olarak baglamsal kosullara odaklanmakla birlikte bulgulara dayali olarak, kisisel ozelliklerin de dayanikliligin onemli birer belirleyicisi oldugu yonundeki aciklamalarin onemini korudugu soylenebilir. Kisilerin sahip olduklari gorece duragan kisilik ozellikleri, onlarin dayaniklilik duzeylerinin onemli belirleyicilerindendir. Ayrica kisilik ozelliklerinin dayanikliligin sadece belirli bir yuzdesini yordadigi bulgusu, kisilik ozellikleri disinda birtakim kisisel ozelliklerin ve baglamsal kosullarinda dayaniklilikla iliskili olacagina isaret ettigi seklinde yorumlanabilir. Bu durumda dayaniklilik ne sadece dogustan getirilen bir ozelliktir, ne de deneyimle kazanilir; dayaniklilik her iki ogenin karsilikli etkilesiminin bir urunudur.