Examining the Factors of Self-Compassion Scale with Canonical Commonality Analysis: Syrian Sample

Problem Durumu: Oz-duyarlik, bireyin kendine karsi iyimser davranmasi, karsilastiklari sorunlari kabullenmesi, rahatsiz edici durumlarla karsilastiginda kendine daha sevecen davranmasi, basarisiz ve yetersiz oldugu durumlarda bilincli davranmasi ve karsilasilan sorunlarin insan hayatinin bir geregi oldugunu kabullenmesi olarak tanimlanabilir (Neff, 2003a; Akin, Akin ve Abaci, 2007). Oz-duyarlik bireylerin karsilastiklari sorunlarin cozumunde alternatif bir yaklasim onermektedir. Boylece, bireyin bir durum karsisinda duygulari ve dusunceleri hakkinda ic gozlem yapmasina olanak saglar (Ferreira et al., 2013). Ayrica, bireyi rahatsiz eden kisisel sorunlardan kacmak yerine bu sorunun bilincli bir sekilde farkinda olmasini saglar. Oz-duyarlik olgusu ile sorunlara bilincli bir sekilde yaklasmak ise sorunun cozumu icin atilacak en onemli adimdir (Stuart, 2009, s. 29). Arastirmalar oz-duyarligin kendini kabul, yasam doyumu, bilinclilik, ozerklik, mutluluk ve iyimserlik gibi bircok kavramla pozitif iliskili oldugunu kanitlamistir. Ayni zamanda oz-duyarlik depresyon, oz-elestiri, dusunce baskisi ve norotik Burhanettin OZDEMIR – Nesrin SEEF / Eurasian Journal of Educational Research 70 (2017) 19-36 35 mukemmeliyetcilikle negatif iliskili bulunmustur (Neff, 2003a, 2003b; Neff ve digerleri, 2005; Akin, Akin ve Abaci, 2007). Neff (2003b) tarafindan gelistirilen Oz-duyarlik Olcegi bireyin kendisini tanimasina olanak saglayan ve oz-duyarligin alt boyutlariyla iliskili ozellikleri goz onunde bulundurarak bireyin psikolojik durumunun degerlendirilmesine olanak saglayan bir olcme aracidir. Arastirmanin Amaci ve Onemi: Bu calismanin amaci, Suriyeli universite ogrencilerine uygulanan oz-duyarlik olceginin alt boyutlari arasindaki iliskinin ve her bir faktorun oz-duyarlik psikolojik yapisina olan ozgun ve ortak etkisinin kanonik ortak etki analizi ile incelenmesidir. Oz-duyarlik olcegi formu 6 alt boyuttan olusmaktadir. Oz-duyarlik olcegi ozellikle psikoloji alaninda siklikla kullanilmasina karsin olcegin alt faktorlerinin birbiri ile iliskisini inceleyen arastirma sayisi sinirlidir. Bu arastirma bireylere uygulanan oz-duyarlik olceginin alt faktorlerinin bir biri ile iliskisini ve her bir faktorun oz-duyarliga yapmis oldugu ozgun ve ortak etkisini incelemeye olanak sagladigindan onemli gorulmektedir. Kanonik ortak-etki analizi her bir degisken kumesindeki degiskenlere ait ozgun ve ortak varyanslarini hesaplayarak degiskenler arasindaki coklu baglantinin derecesini, her bir degiskenin analize olan katkisini hesaplamaya olanak saglar. Boylece arastirmacinin daha dogru ve guvenilir yorumlar yapmasina yardimci olur. Arastirmanin Yontemi: Bu calismada yordayici degisken kumesinde yer alan oz-duyarlikla iliskili olumsuz faktorler ile olcut degisken kumesini olusturan oz-duyarlikla iliskili olumlu faktorler arasindaki iliskinin incelenmesi amaclandigindan bu arastirmada iliskisel tarama modeli kullanilmistir. Birden fazla degisken arasindaki iliskinin ve etkilesimin derecesini belirlendigi calismalarda iliskisel tarama yonteminin kullanilmasi onerilmektedir (Cohen, Manion & Morrison, 2000; Karasar, 2006). Bu arastirma 2015-2016 egitim ve ogretim yilinda Şam Universitesi Egitim Fakultesi’nin cesitli bolumlerinde ogrenim goren 593 universite ogrencisi uzerinde yurutulmustur. Ogrencilerin 271’si (% 43) erkek ve 332’si (% 57) kiz ogrenciden olusmaktadir. Degiskenlerde tek yonlu uc degerlerin olup olmadigi incelemek icin her bir degiskene ait z puanlari hesaplanmistir. ±3.29 araliginin disinda kalan z puaninin olmadigi bulunmustur. Cok yonlu uc degerler ise Mahalanobis uzakliklari hesaplanarak incelenmistir. Elde edilen Mahalanobis degerlerinin minimum degeri 1.11 iken maksimum degeri 22.92’dir. Mahallonobis degeri 12.59’dan ( X2sd=6 = 12.59) yuksek olan 18 bireye ait veri analizden cikartilmistir. Veri temizleme asmasindan sonra analizler 575 birey uzerinde surdurulmustur. Oz-duyarlik olcegi ilk olarak Neff (2003b) tarafindan gelistirilmistir. Olcegin orijinal formu (1) hicbir zaman (2) nadiren (3) sik sik (4) genellikle ve (5) her zaman seklinde 5’li likert tipi bir derecelendirmeye sahip 26 maddeden olusmaktadir. Raes, Pommier, Neff ve Gucht (2011) ise yapmis oldugu calisma sonucunda 12 maddeden olusan oz-duyarlik olceginin kisa formunu gelistirmisler ve olcegin kisa formunun orijinal olcekle ayni faktor sayisina sahip oldugunu ve ic tutarlik katsayilarini yuksek oldugu belirtilmistir. Oz-duyarlik olcegi 6 boyuttan olusmaktadir. Bu boyutlar: Ozsevecenlige (selfkindness) karsi oz-yargilama (self-judgement), paylasimlarin bilincinde olmaya (common humanity) karsi yabancilasma (isolation) ve bilinclilige (mindfulness) karsi asiri-ozdeslesme (over identified) boyutlaridir. 36 Burhanettin OZDEMIR – Nesrin SEEF / Eurasian Journal of Educational Research 70 (2017) 19-36 Bu calismada kullanilan oz-duyarlik olcegi kisa formu ise Alabrsh (2015) tarafindan Arapcaya uyarlanmistir. Yapilan dogrulayici faktor analizinde olcegin orijinal formla uyumlu oldugu gorulmustur. Olcegin ic tutarlilik katsayisi 0,86 ve test-tekrar test guvenirlik katsayilarinin (0,86 – 0,94) araliginda ve iki yari guvenirliginin ise 0,83 olarak hesaplanmistir. Ayrica olcegin duzeltilmis madde-toplam korelasyonlarinin 0,54 ile 0,75 arasinda siralandigi bulunmustur. Bu sonuclar dogrultusunda olcegin gecerli ve guvenilir bir olcme araci oldugu soylenebilir. Ozduyarlik yapisinin alt faktorleri arasindaki iliskiyi incelemek amaciyla, oz duyarlik ile iliskili olumsuz ifadeler iceren faktorler negatif faktorler olarak, oz duyarlik ile iliskili olumlu ifadeler iceren faktorler ise pozitif faktorler olarak siniflandirilmistir. Negatif faktorler oz-yargilama, yabancilasma ve asiri-ozdeslesme alt faktorlerinden olusurken; pozitif faktorler ise, ozsevecenlik, paylasimlarin bilincinde olma ve bilinclilik alt faktorlerinden olusmaktadir. Degisken kumeleri arasindaki iliski ise kanonik korelasyon ve kanonik ortak etki analizi ile incelenmistir. Arastirmanin Bulgulari: Kanonik korelasyon analizi bulgularina gore, oz-duyarlik yapisi ile iliskili pozitif faktorler kumesindeki en onemli faktorun bilinclilik oldugu ve bunu sirasiyla oz-sevecenlik ve paylasimlarin bilincinde olma faktorleri takip etmektedir. Benzer sekilde negatif faktorler kumesindeki en onemli faktorun asiri-ozdeslesme oldugu ve bunu sirasiyla yabancilasma ve oz-yargilama faktorleri takip etmektedir.Yordayici ve olcut degisken kumelerinde yer alan oz-duyarlik olcegine iliskin faktorlerin oz-duyarlik yapisina ait varyansin %71,8’sini acikladigi bulunmustur (R2=0,718). Ayrica ortak etki analizi bulgularina gore, pozitif faktorler kumesinde yer alan paylasimlarin bilincinde olma faktorune ait ozgun ve ortak varyans degerlerine bakildiginda, degiskene ait ozgun varyans degerinin oldukca dusuk (R2=0,007) iken oz-sevecenlik ve bilinclilik faktorleri ile acikladigi varyans degerlerinin ise yuksek oldugu (R2=0,248) gorulmektedir. Ayrica paylasimlarin bilincinde olma faktoru modelden cikartildiginda, aciklanan varyans orani ise % 71 olmaktadir. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Arastirmanin bulgulari goz onunde bulunduruldugunda paylasimlarin bilincinde olma faktoru ile oz-sevecenlik ve bilinclilik faktorleri arasinda coklu baglanti oldugu ve bu faktore ait ozgun varyans degerinin dusuk olmasindan dolayi bu faktorun modelden cikartilmasi onerilmektedir. Bu durumda oz-duyarlik olceginin pozitif faktorler kumesinde yer alan faktor sayisi 2’ye inecektir. Ancak, paylasimlarin bilincinde olma faktorunun oz-duyarlik psikolojik yapisindan cikartilmasinin oz-duyarlik olceginin teorik yapisina etkisinin ve olcekten elde edilen puanlarin yorumlamasina olan etkisinin incelenmesi gerekmektedir. Bu baglamda, farkli orneklemlerde ve farkli istatistiksel yontemler kullanilarak olcegin faktorleri arasindaki iliskinin incelenmesi onerilmektedir. Ayrica, olcme degismezligi yontemleri (measurement invariance methods) kullanilarak farkli alt gruplarda ve kulturlerde olcegin psikolojik yapisinin incelenmesi onerilmektedir.