Value Priorities of Teacher Candidates in the Education Faculty of Pamukkale University in Denizli, Turkey

Problem Durumu : Bizim kolaylikla gorebildigimiz bir davranis sadece sadece degerlerin bir sonucudur.  Ogretmenlerin ogretme davranislari da onlarin degerleri tarafindan etkilenmektedir. Bu yuzden degerler konusu ogretim calismalarina temel teskil eder. Eger ogretmen adaylarinin degerlerini anlayabilirsek ogretmen adaylarinin olasi ogretme davranislarini tahmin edebiliriz. Boylelikle ogretmen adaylarinin hangi degerlerinin ogrtmenlik becerilerine engel teskil edip etmedigini bulabiliriz. Ve onlar mezun olmadan onlari egiterek onlari etkieyebiliriz. Ogretim becerilerine engel olan degerleri degistirmeye calismaliyiz ve ogretim becerilerine destek olan degerlerini de gelistirmelerine yardimci olmaliyiz. Arastirmanin Amaci: Bu arastirmanin amaci ogretmen adaylarinin degerlerinin olusumuna ve onceliklerinin belirlenmesine katkisi olan amac ve arac degerlerinin ne oldugunu kesfetmektir. Calismaya yon veren sorular asagidaki gibidir:  (1) Gelecegin okul ogretmenleri olarak ogretmen adaylarinin  amac ve arac degerleri nelerdir?  (2) Fakultenin cesitli bolumlerinde okuyan ogretmen adaylarinin deger oncelikleri siralamasinda farkliliklar bulunmakta midir? (4) Degerleri cinsiyet gibi kontrol edilemeyen degiskenlere gore farklilik gostermekte midir? Arastirmanin Yontemi: Ogretmen adaylarinin degerlerini olcmek icin Schwartz Degerler Olcegi (SVS) kullanilmistir. Bu calismanin evrenini egitim fakultesinin farkli bolumlerine devam etmekte olan 4856 ogrenci olusturmaktadir. Veriler rastgele tabakali ornekleme teknigi kullanarak belirlenen 498 ogrenciden elde edilmistir. Arastirmanin %63’unu (323) kiz ogrenci, % 35%’ini (173) erkek ogrenci olusturmaktadir. Arastirmanin Bulgulari: Sonuclar gostermektedir ki kiz ogretmen adaylarinin %48’i ve erkek ogretmen adaylarinin %41’i aile guvenligini hayatlarina yon veren ustun oneme sahip amac deger olarak ilk siraya yerlestirmislerdir. K iz ve erkek ogrenciler arasinda birinci sirada konzervatif bir amac deger olan aile guvenliginin ilk sirada yer aldigi gorulmektedir. Aile guvenligi “Guvenlik” ust deger tipi siralamasina girmektedir. 1,2,3 ve 4. Sinifta okuyan ogretmen adaylarinin ilk uc sinifta davranislarina etki eden oncelikli ana deger olarak conservative degerleri (ulusal guvenlik ve aile guvenligi) sectikleri, dorduncu sinifa gelindiginde ise oncelikli deger olarak evrensel bir deger tipi olan Dunya’da baris ana degerinin tercih edildigi gorulmektedir. Dikkat ceken baska bir nokta ise evrensel bir degerin oncelik siralamasinda fakultede gecirilen zaman arttikca kademeli olarak yukselmesi ve birinci sirada yer alan konzervatif bir degerin yerini almis olmasidir. Dorduncu sinifta konzervatif degerler 2. 3. Siralara otelenmistir. Sosyal Bilgiler ogretmenligi disinda diger bolumlerde okuyan ogretmen adaylarinin davranislarina yon veren oncelikli deger olarak konzervatif degerleri tercih ettikleri gorulmektedir. Sosyal bilgiler ogretmenligi bolumunde okuyan ogrenciler icin ise ilk sirada evrensel bir deger olan Dunya’da baris yer almistir. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Elde edilen veriler isiginda ogretmen adaylarinin davranislarina oncelik veren degerler bakimindan en cok konzervatif ust sira deger tipinden etkilendikleri soylenebilir. Fakat sunu da belirtmek gerekir ki konzervatif deger tipi olan gelenek’in arac degeri dindarlik, ulusal guvenlik ve aile guvenligi amac degerlerinin araclari olan saglik ve temizligik arac degerlerinin onune gecememistir. Oyle gorunuyor ki ogretmen adaylari icin ulusal guvenlik ve aile guvenligi dindarlik arac degerinden daha onceliklidir. Ogretmen adaylarinin oncelikli ara degeri Saglik olmustur. Guvenligi saglayacak ara deger ogretmen adaylarina gore ilk sirada sagliktir. Ihtiyaclar insanin hayatinda bitmek tukenmek bilmeyen bir dongudur. Motivasyon surecini bu bitmek tukenmek bilmeyen ihtiyaclarimiz baslatir. Ihtiyac organizmada bir dengesizlik yaratir. Bu dengesizlikten kurtulmak icin motive olur ve bir davranista bulunuruz. Eger davranisimiz uygun bir davranissa organizmamizi tekrar dengeye sokar ve bu sefer baska bir ihtiyaci karsilamak icin guduleniriz. Maslow ihtiyaclar hiyerarsisi teorisinde bir insanin hayatinda ihtiyac olarak gorebilecegi ihtiyaclari en temel ihtiyactan en uzak ihtiyaca dogru siniflandirmistir. Ve Maslow’un teorisinin dayandigi bilimsel ilkelere gore bir onceki basamakta yer alan ihtiyaclar karsilanmadikca bir sonraki basamakta yer alan ihtiyac icin gudulenemeyiz ve davranista bulunamayiz. Yani fizyolojik ihtiyaclari karsilanamayan bir birey guvenlik ihtiyaci icin motive olamaz. Ogretmen adaylarinin conservative degerleri siklikla davranislarina yon veren oncelikli degerleri olarak gormeleri bunun yaninda cevre ve kisisel degerleri on siralara tasiyamamalari guvenlik ihtiyaclarini karsilayamadiklari, gerilim yasadiklari ve ust basamaklarda yer alan sosyal ihtiyaclar, saygi ihtiyaci ve kendini gerceklestirme ihtiyaci icin motive olamadiklarini anlatiyor olabilir. Verilere bakildiginda ust sira deger tipi olan Oz-genisletim (basari, guc ve hazcilik) deger tipinin oncelikli degerler olarak algilanmadigi goze carpmaktadir. Ogretmen adaylarinin oz genisletim degerlerini davranislari icin oncelikli birer deger olarak gormuyor olmalari Turk toplumunun kulturel yapisindan kaynaklaniyor olabilir.  Bununla birlikte ogretmen adaylari icin bir ust sinifa ciktikca evrensel degerlerin konzervatif degerleri bastirip davranisa yon veren oncelikli deger olarak ortaya cikmasi dikkat cekicidir. Egitime ayrilan sure; Sosyal adalet, Dunya barisi gibi davranisa yon veren evrensel arac ve amac degerlerin one ckmasina yardim ediyor olabilir. Ogretmen adaylarinin ust sira deger tiplerinden birisi olan degisime acik olma davranislarini gelistirmeleri gerekmektedir. Bir insani degisime acik hale getiren degerler Schwartz’a gore merakli olma, kendi hedeflerini belirleme arac degerleri ve oz-saygi, yaraticilik amac degerleridir. Yaraticiligi davranislarina yon veren oncelikli deger olarak gosteremeyen ogrenciler yaratici nesiller yetistirmekte zorlanabilirler. Degisime acik olmayi saglayacak amac ve arac degerler konusunda calismalar yapilabilir ve ogretmen adaylari desteklenebilir.