Influence of School Managers’ Ethical Leadership Behaviors on Organizational Culture: Teachers’ Perceptions

Problem Durumu : Insanlar var oluslarindan bu yana yaradilislari geregince birlikte yasama ve calisma gereksinimi duymaktadirlar. Cunku ne kadar birlikte olurlarsa o kadar guclu olacagini bilirler. Grup icerisinde her birey ozelligi ve gucu nispetinde katki saglar ve bu katkilar tumlesik bir yapida bir amac etrafinda dogru koordine edilirse hatri sayilir bir degerde guc olustururlar. Zaten birlikte yasama ve isbirligi yapilmasi altinda yatan amacta budur. Bu durum formal ya da informal orgut ve yonetim yapilanmalarinin temelini olusturmaktadir. Bu anlamda bakildiginda orgut ve yonetim birlikte var olan iki kavramdir. Formal orgut bir yapi olarak kabul edilirse, yonetim bu yapinin harekete gecirilmesi surecidir. Belli amaclari gerceklestirmek uzere olusturulan formal bir orgutun amaclari, orgutteki insan ve maddi kaynaklarin amaclar dogrultusunda yonlendirilmesi, denetlenmesi ve degerlendirilmesi gibi eylemlerle gerceklestirilir. Bu eylemler butunu, yonetim kavrami ile aciklanabilmektedir. Yonetimin ozunde temel unsur olarak insani etkilemek yatar. Yani herhangi bir yerde bulunan kisileri etkilemek icin basvurulan yaklasimlar, o yerin yonetiminin ozunu olusturur. Bu nedenle yonetim bilimi insan davranislari ile dogrudan iliskili bir bilimdir. Yonetim alaninda en cok arastirilan konular arasinda yer alan orgutlerin etkiligi konusu gunumuzun en temel problemlerinden biri olarak karsimiza cikmaktadir. Bu nedenle bir cok arastirmanin orgutlerin etkililigini arttirmak icin etken olan yapilari belirlemek amaciyla yapildigini gormekteyiz. Orgutlerin etkililigi uzerinde liderlik, orgut kulturu ve iklimi, orgutsel baglilik, is doyumu gibi yapilarin oldukca etkili oldugu bilinmektedir. Bunlara ek olarak son zamanlarda bir diger one cikan kavram olarak etik degerleri gormekteyiz. Bu nedenle olumlu bir orgut kulturu yaratmada etik ilkelerin bir orgutte hayata gecmis olmasinin onemi her gecen gun daha da hissedilir derecede artmakta oldugu gorulmektedir. Hele birde son zamanlarda yonetici yerine liderlik kavraminin one cikmasi ile artik orgutlerde yonetici yerine lider anlayisina gecilmis olup ve  Lider - orgut arasinda iliski yapilan bircok arastirmada kendisini gostermistir. Arastirmacinin dikkatini ceken orgut kulturu-liderlik-etik kavramlari arastirilmis, bu konularla ilgili arastirmalar ve calismalar incelenmistir. Liderlik yapilari icerisinde bircok liderlik yaklasimlari oldugu gorulmus olup, bu yaklasimlardan ozellikle 2000'li yillarda deger yapisinin one cikmasi ile etik liderlik kavrami populer olmustur. Gunumuzde etik liderlik kavrami ve diger kavramlarla iliskisi halen calisilmaya arastirilmaya devam etmektedir.Etik liderlik ve orgut kulturu gibi bu iki onemli kavram arasindaki iliski ve bunlarin yordayiciligina dayali olarak alanda, arastirmacinin ulasabildigi kaynaklar cercevesinde herhangi bir arastirmaya rastlanmamistir. Arastirmanin Amaci : Bu arastirmanin genel amaci,  ogretmen algilarina gore okul yoneticilerinin etik liderlik davranislarinin orgut kulturu uzerine etkisini belirlemektir. Bu arastirmada sonucunda elde edilen bulgular; orgutun etkililigini ve verimininarttirmasi, orgut sagliginin korunmasi ve gelismesinin saglamasi, is gorenlerin orgute bagliliginin ve is doyumunu arttirmasi, orgutsel adalet algilarinin kuvvetlenmesi, etik degerlerin onemi ve etkisinin algilanmasi icin isik tutabilecek bulgulara ulasmasini saglama acisindan onemlidir. Bu sayede alanda bir bilimsel boslugu doldurmayi, bulgulara dayali sonuclar ve oneriler getirerek alana katki yapmayi amaclamaktadir.  Yontem : Arastirma betimsel nitelikte iliskisel tarama modelinde bir calismadir. Arastirmanin evrenini, Duzce ilinde ve ilcelerinde 2013-2014 Egitim-Ogretim yilinda 323 okulda  gorev yapan 3302 ogretmen olusturmaktadir. Arastirmada Etik liderlik ve alt boyutlari bagimsiz degiskeni yordayici degisken olarak,  orgut kulturu ve alt boyutlari bagimli degiskeni yordanan degisken olarak alinmis, bu degiskenleri ne kadar yordandigina bakmak icin regrasyon analizi yapilmistir. Bu arastirmada okul yoneticilerinin etik liderlik ozelliklerini belirlemek icin Etik Liderlik Olcegi (ELO) ve orgut kulturu duzeylerini belirlemek icinde Orgut Kulturu Olcegi (OKO) kullanilmistir. ELO guvenirlik analizi icin oncelikle Cronbach Alpha (α) katsayisini kullanmistir. Ayni zamanda Cronbach Alpha (α) ic tutarlilik katsayisini hem olcegin tumu hem de alt boyutlar icin ayri ayri hesaplamis ve guvenirligin bir olcutu olarak belirlemistir. Olcegin toplaminda guvenirlik katsayi olarak Cronbach Alpha (α) degerini .98 olarak bulmustur. Olcege iliskin dort alt boyuta iliskin guvenirlik analizinde Cronbach Alpha (α) degerleri sirasiyla iletisimsel etik .96, iklimsel etik .91, karar vermede etik .91 ve davranissal etik .94 olarak bulunmustur. OKO guvenirlik analizi icin Cronbach Alpha (α) ic tutarlilik katsayisini hem olcegin tumu hem de alt boyutlar icin ayri ayri hesaplamis ve guvenirligin bir olcutu olarak belirlemistir. Olcegin toplam guvenirlik katsayisini .94 bulmustur. Dort alt boyutun kendi iclerinde hesaplanan guvenirlik katsayilari; Demokratik yonetim ve katilim alt boyutunda .89; Isbirligi,destek ve guven alt boyutunda .88; Okul-cevre iliskisi alt boyutunda .79 ve Butunlesme ve aidiyet alt boyutunda ise .82 olarak bulmustur. Bu bulgular bize her iki Olceginin guvenirliginin oldugunun bir gostergesidir. Bulgular : Arastirmada elde edilen bulgulara gore etik liderlik ve orgut kulturu arasinda neredeyse yuksek duzeyde pozitif  yonde ve anlamli bir iliski oldugu gorulmustur. Regrasyon analizi sonucunda etik liderligin orgut kulturunun guclu bir aciklayicisi oldugu gorulmustur. Sonuc ve Onermeler : Arastirmada elde edilen sonuclara gore yoneticilerin etik liderlik davranislari ile orgut kulturu arasinda pozitif yonde anlamli iliskisi oldugu ve etik liderligin orgut kulturunun guclu bir yordayicisi oldugu gorulmustur. Yoneticiler ne kadar yuksek oranda etik liderlik davranislari sergilerlerse, ogretmenlerin orgut kulturu algilarinin da o duzeyde artis gosterebilecegi soylenebilinir. Uygulayicilara okullarda,  ogretmenler  arasinda  sosyal  ve  dagitimsal  adaletin saglanmasi, odul ve cezalarin adil sekilde dagitilmasi gibi uygulamalarin seffaf bir sekilde yapilip denetlenebilmesi saglanabilir.