Social and Emotional Function of Musical Listening: Reasons for Listening to Music

Problem Durumu: Insanlarin muzigi neden dinledigi uzun yillardir merak konusu olmaktadir. Son 50 yildir yapilan calismalarda ve gelistirilen kuramlarla muzik begenisinin cok cesitli faktorlerden etkilendigi ortaya konmustur. Bu faktorler, dinleyici, muzik parcasi veya turu ve dinleme durumu/ortami olarak siniflandirilabilir. Giderek artan sayidaki calisma sonuclari, muzik dinlemenin kisisel ve sosyal kimlik olusumu, kisiler arasi iliskilerin sekillenmesi ve ruh hali ile duygu durumunun duzenlenmesi uzerine olan etkilerine isaret etmektedir. Arastirmanin Amaci: Bu calisma Muzik bolumu ogrencileri ile diger sanat bolumlerinde okuyan ogrencilerin muzik dinleme nedenlerini muzigin duygusal ve sosyal islevleri baglaminda belirlemeyi amaclamaktadir. Ayrica ogrencilerin universite ve cocuklukta hangi muzik turlerini dinlediklerini, ailelerinin dinledikleri turlerle benzerlik ve farkliliklarin saptanmasi da amaclanmistir. Arastirmanin Yontemi: Arastirmada nitel arastirma desenlerinden durum calismasi deseni kullanilmistir. Arastirmanin katilimcilarini Dokuz Eylul Universitesi Guzel Sanatlar Fakultesinin farkli bolumlerinde okuyan tesadufi olarak secilmis 322 ogrenci olusturmaktadir. 89’u Muzik Bilimleri, 233’u diger bolumlerde (Resim, Grafik Tasarim, Heykel, Fotograf, Seramik) okumakta olan ogrencilerin yas ortalamasi 23’dur. Ogrencilerin muzik gecmislerini anlamak icin simdi, cocukken ve ailelerinin dinledikleri muzik turlerini ortaya koymak amaciyla sirasiyla “ En cok hangi muzik turlerini dinlemektesiniz?”, “ cocukken en cok dinlediginiz muzik turleri nelerdir?” ve “Ailenizde en cok hangi muzik turleri dinlenirdi?” acik uclu sorulari sorulmustur. Yanitlar bircok alt muzik turunu de icerdiginden bu yanitlar ana muzik turune eklenerek 13 tane muzik turune indirgenmistir. Verilerin toplanmasinda gorusme turlerinden “acik uclu anket gorusmesi” (Rubin, 1983’den ’den aktaran Yildirim ve Şimsek, 2013, p.148) kullanilmistir. Acik uclu sorularin analizinde nitel arastirma tekniklerinden icerik analizi kullanilmistir. Ogrencilerin verdikleri yanitlardan benzer olanlar bir araya getirilmis ve kategoriler iceren bir form olusturulmustur. Yanitlarin kategorize edilmesinde yine uzman gorusune basvurulmustur. Ayrica verilen yanitlarin hangi kategoriye girdiginin net olarak belirlenebilmesi icin 2 bagimsiz gozlemcinin yardimi ile rastgele secilen 20 adet ogrenci anketindeki yanitlar bu forma kaydedilmistir. Formlar karsilastirildiginda 2 gozlemcinin de yanitlari arastirmaci ile paralel yonde degerlendirdigi gorulmustur.  Arastirmanin Bulgulari: Arastirma sonucunda ogrencilerin buyuk cogunlugunun (%89) haftanin her gunu 2 ila 9 saat arasi muzik dinlemekte oldugu belirlenmistir. Ogrencilerin buyuk bolumu Rock, Jazz, Klasik ve Pop muzik turlerini, cok az bir bolumu ise Turk Halk Muzigi, Arabesk ve Ozgun muzik turlerini tercih ettiklerini belirtmislerdir. Katilimcilarin dinledikleri muzik turleri ve dinlenme oranlarinin universitede ve cocuklukta farkliliklar gosterdigi, ayrica Pop muzik disinda dinledikleri muzik turlerinin ailelerinin tercih ettiklerinden farkli oldugu saptanmistir. Katilimcilar genelde cocuklukta daha az dinlemeyi tercih ettikleri ya da hic dinlemedikleri muzik turlerini yetiskinlikte en cok tercih ettikleri tur olarak belirtmislerdir. Katilimcilarin %49,06’sinin universitede, %20,18’inin cocuklukta Rock muzik dinledigi gorulmektedir. Rockdan sonra en fazla dinlenen tur olan Jazz’i dinleyenler (%35,09) cocukluklarinda bu muzik turlerini hic dinlemediklerini belirtmislerdir. Ayni sekilde Blues muzik de yetiskinlikte % 24,53 oraninda dinlenirken cocuklukta hic dinlenmedigi gorulmektedir.  Ayrica ailede bu turlerin dinlenme oranlari dusuktur (% 7,14 - % 3,72).  Klasik muzikte ise dinleme orani % 33,54 iken, cocuklukta (%4,03) ve ailede ise bu oranin dusuk oldugu gorulmektedir (%11,80). Pop muzigin ise en cok cocukken dinlendigi (%59,00) gozlenmekle beraber universitede %32,60,  ailede ise % 30,43 dinlendigi bulgusuna ulasilmistir. Katilimcilarin %29,19’unun ailesinde Turk Sanat Muzigi dinlenirken, cocuklukta bu oranin % 4,34 dustugu, yetiskinlikte ise %13,35’e yukseldigi gorulmektedir. Turk halk muzigi ise cocukken ve yetiskinlikte, % 5,90 gibi cok az dinlenme oranina sahipken, ailede bu oranin %  23,29 oldugu gorulmektedir. Katilimcilarin % 22,98’inin dinledigi Elektronik muzik turunun cocukken ve aile ortaminda hic dinlenmedigi gozlenirken, metal muzigin ise aile ortaminda hic dinlenmedigi fakat cocukken % 6,83 oraninda, yetiskinlikte ise % 18,63 oraninda dinlendigi sonucuna ulasilmistir. Katilimcilarin cocukken ve ailelerinde de hemen hemen hic dinlenmedigi gozlenen Reggea, Latin ve Rap muzik turleri yetiskinlikte % 5 ile % 8 arasinda degisen oranlarda dinlenmektedir. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Muzik dinlemenin ogrencilerin gundelik hayatlarinda oldukca buyuk yer kapladigi soylenebilir. Turk muziklerinin dinlenme oraninin genel olarak dusuk olmasi dikkati ceken bir bulgudur. Bu bulgu muzigin sosyal kimligi temsil etme islevi ile bagdastirilabilir. Bir baska deyisle bu muzigi dinlemediklerini belirten bireylerin bu muzik turlerini gercekten sevmedikleri icin degil de ait olduklari sosyal kimlik ile uyum saglamadiklari veya bu muzigi dinleyen kesime karsi duyduklari onyargi nedeniyle tercih etmiyor olabilirler. Yetiskinlikte, cocuklukta ve ailede dinlenilen muzik turlerinin farklilik gostermesi su andaki muzik zevklerimizin sekillenmesinde ailemizin payinin daha az oldugu veya ailelerin kendi muzik zevklerini bir sonraki kusaga aktarmada basarisiz oldugu, dolayisi ile muzik tercihinde muzik endustrisi ve arkadas cevresinin etkisinin aileden daha agir bastigi soylenebilir. Begeni ve ruh hali kategorilerinin agirlikli olarak muzik dinleme nedeni olarak belirtildigi saptanmistir. Ikinci sirada cevresel etkenler, son sirada ise muziksel etkenler gelmektedir. Muzik bolumu ve diger bolumlere ayri ayri baktigimizda muziksel etkenlerin genel ozellikler de dahil olmak uzere daha cok muzik bolumu tarafindan muzik dinleme nedeni olarak belirtildigi ve diger bolumlere gore ruh hali ve begeninin ikinci planda kaldigi gorulmektedir. Ogrenme surecinde “ogrencinin muzigi kafasinda nasil anlamlandirdigi, muzigin onlar icin onemi, hangi muzikleri dinledikleri ve neden dinledikleri” sorgulandiginda egitimcinin ogretim hedefine daha rahat ulasmasi, ogrenmede gudunun artmasi ve daha verimli ogrenme ortamlari yaratilmasi saglanabilir.