Social Network Analysis of the Farabi Exchange Program: Student Mobility

Problem Durumu: Universiteler bilgiyi yaratan ve yayan kurumlar olmanin yani sira, bilgi ve insan gucunun hareketliligi konusunda da onemli islevler ustlenmektedir. Ogrenci ve ogretim uyesi degisim programlari hareketliligin onemli bir araci olarak goze carpmaktadir. Degisim programlarinin en belirgin yararlari bilginin dolasimini saglamasi, kapasiteyi artirmasi,  yuksekogretim kurumlari arasinda etkilesimi ve isbirligini artirmasi, olumlu orneklerin paylasilmasini ve yayilmasini saglamasi, malzeme, ekipman ve fiziki kosullardan daha fazla sayida ogrenci ve ogretim elemaninin yararlanmasinin saglanmasi yoluyla sadece kapasiteyi artirmak degil ayni zamanda bireysel gelisime de destek olmasi, yuksekogretim kurumlarinin kendi calismalarini degerlendirirken diger yuksekogretim kurumlarinin calismalari ile kiyaslamalarina olanak saglamasi olarak sayilabilir (Messer ve Wolter, 2007). Farabi Degisim Programi (FDP), yuksekogretim kurumlari arasinda ogrenci ve ogretim uyesi degisim programidir. Programin yururluge girdigi gunden 2013 yilina kadar toplam 12.492 ogrenci degisim programindan faydalanmistir. Ogrencilere aylik 420 TL karsiliksiz burs verilmektedir. FDP kapsaminda YOK tarafindan yuksekogretim kurumlarina toplam 27.791.406,92 TL kaynak aktarimi yapilmistir. Turkiye capinda 90 devlet ve 15 vakif olmak uzere toplamda 105 yuksekogretim kurumu aktif olarak FDP’de yer almaktadir.     Bilimsel calismalarda degisim programlari,  ogrenci ve ogretim elemanlarinin deneyimleri, gidilen ulkelerin yasam kosullari, akademik basarilarina etkileri, program icerikleri ve akreditasyon, ogrencilerin uyum sureclerini etkileyen faktorler Teichler, 1996; Messer ve Wolter, 2007;  Şahin, 2007; Yigit, Kosterelioglu, M.A.; Sezer ve Kosterelioglu, I., 2009; Kasapoglu-Onder ve Balci, 2010; Boyaci, 2011; Mutlu, 2013; Ozdem, 2013,  Gokcek, 2013,  Ozel Bayindir ve Demir, 2014) degisim programlarinda uygulamanin basarisini etkileyen yonetsel faktorler (liderlik ve orgut kulturu gibi) ve ogrencilerin degisim programlarina katiliminda karar sureclerini etkileyen faktorler (Daly ve Barker, 2010) gibi boyutlari ile ele alinarak arastirilmistir. Degisim programlari gerek dunyada gerekse Turkiye‘deki cok sayida universitede uygulanan, dunyadaki farkli ulkelerde hukumetler ve ust kuruluslarca desteklenen, ozendirilen ve oldukca buyuk butcelerin aktarildigi kapsamli faaliyetlerdir. Turkiye‘de universiteler arasindaki etkilesimin artirilmasiyla; ogretim ve arastirma alanlarinda isbirliklerinin yani sira ekipman gibi kaynaklarin paylasilmasi ve ogrenci ve ogretim elemani degisimi gibi konularda da buyuk bir potansiyelden yararlanilabilir. Degisim programlarinin bir baska ozelligi de universiteler arasinda ogrenci ve ogretim elemani degisimi ile iletisim kanallari olusturmasi ve bu kanallardan bilgi akisinin gerceklesmesidir. Bu yonu ile degisim programlari sosyal ag bakis acisi ile de degerlendirilebilir.  Literatur incelemesinde ogrenci degisim programlarinin sosyal ag bakis acisiyla incelendigi bir arastirmaya hemen hemen hic arastirma yapilmamis oldugu tespit edilmistir. Mevcut calismanin bu anlamda onemli oldugu, alana katki saglayacagi umulmaktadir. Arastirmanin Amaci: Sosyal ag yaklasimi ile gerceklestirilen bu arastirma, ogrenci degisim programlarinin karsilikli olarak degerlendirilmesine farkli bir bakis acisi sunmayi amaclamaktadir. Bu baglamda arastirmanin temel amaci, ogrenci degisim programlarindan biri olan Farabi Degisim Programi cercevesinde, universiteler arasinda gerceklesen ogrenci degisiminin ogrenci kabul eden ve gonderen universiteler acisindan karsilikli bir degerlendirilmesini yapmaktir. Bu amac dogrultusunda arastirmada asagidaki sorulara yanit aranmistir. 2013-2014 guz ve bahar doneminde: Farabi degisim programi cercevesinde hangi universiteler hangi universitelere ogrenci gondermistir? Farabi degisim programi cercevesinde egitim bilimleri ve ogretmen yetistiren kurumlar acisindan hangi universiteler daha cok ogrenci alip gondermektedir? Farabi degisim programi cercevesinde yapilabilecek maksimum ogrenci alis-verisine gore gerceklesen ogrenci alis-verisinin ne kadari gerceklesmistir? (yogunluk-density) Arastirmanin Yontemi: Arastirma var olan durum tespitini iceren tarama modelindedir. Arastirma,  sosyal ag analizi yaklasimi ile surdurulmustur. Sosyal ag analizi, aktorler arasi iliskilerin ortaya cikarilmasinda kendisine has olcumlere sahip disiplinlerarasi bir arastirma yaklasimidir. Aktorler ve aktorler arasi iliskilerin ve bu iliskilerin olusturdugu yapinin sayisallastirilarak ya da grafik halinde ortaya cikarilmasini saglar (Aggarwal, 2011). Freeman’a gore (2004, 2) su ozellikler tum modern sosyal ag analizi orneklerinde yer alir: Sosyal ag analizi, toplumsal aktorleri birbirine baglayan yapisal baglar hakkinda sezgileri gerekcelendirir. Bu ampirik veri, sistematik olarak toplanir ve kontrolludur. Bu veri grafiklerle sunulur. Bu hesaplamalarin yapilmasinda matematiksel modellere guvenilir. Arastirmanin evreni, 2013-2014 bahar ve guz donemlerinde Farabi Degisim Programi cercevesinde birbirine ogrenci gonderen ve ogrenci kabul eden devlet universiteleridir. Yuksek Ogretim Kurulu verilerine gore, Turkiye Yuksek Ogretim Sisteminde 2013-2014 doneminde 101 devlet universitesi bulunmaktadir. Arastirmada evrenden orneklem secerken kume ornekleme yontemi kullanilmistir. Kume ornekleme, calisilmasi dusunulen evrende dogal olarak olusmus veya farkli amaclarla yapay olarak olusturulmus, kendi icinde belirli ozellikle acisindan benzerlikler gosteren degisik gruplarin olmasi durumunda kullanilir. (Yildirim ve Şimsek, 2008, s. 105; Balci, 2005, s.87). Arastirmada ornekleme girecek universitelerin seciminde kumelerin belirlenmesinde universitelerin kurulus yillari ve buna bagli olarak kurumsallasma duzeylerine gore siniflandirilmasi esas alinmistir. Buna gore universiteler, 1992 oncesi, 1992-2003 arasi ve 2003 sonrasi kurulan universiteler olmak uzere uc kumeye ayrilmistir. Kume ornekleme yontemiyle secilen ve verilerine ulasilabilen universitelerden her bir kumeye giren toplam orneklem sayisi 18 olmustur. Birinci kumede 7, ikinci kumede 7,  ucuncu kumede 4 universite ornekleme girebilmistir.  Buna gore, birinci kumede Akdeniz, Cukurova, Gazi, Istanbul, Marmara ve Uludag Universiteleri; ikinci kumede Afyon Kocatepe, Celal Bayar, Eskisehir Osman Gazi, Kocaeli, Nigde, Pamukkale ve Suleyman Demirel Universiteleri; ucuncu kumede Ahi Evran, Aksaray, Mardin Artuklu ve Bitlis Eren Universiteleri yer almistir. Bir sosyal ag analizi olan ve Farabi Degisim Programi cercevesinde birbirine ogrenci gonderen ve birbirinden ogrenci kabul ederek aralarindaki baglantilarin analiz edilecegi bu arastirmada,  ornekleme giren universiteler arastirmanin ayni zamanda temel aktorler listesini olusturmaktadir.  Arastirmanin Bulgulari: Arastirma bulgularina gore,  2013-2014 guz ve bahar donemlerine ait Farabi istatistiklerinden toplam 18 aktorun baglantili oldugu 91 aktor tespit edilmistir. Tum ag icinde 91 aktor arasinda 822 baglanti tespit edilmistir.  Ogretmen yetistiren kurumlar arasinda yapilan analizde 422 18 aktor arasinda 422 baglanti bulunmustur.  Arastirmanin yogunluk analizinde var olan kapasitenin ne kadarinin kullanildigi ortaya konulmustur. Tum ag icinde kapasitenin % 47 ‘si kullanilirken bu oran ogretmen yetistiren kurumlarda % 15’e dusmustur. Arastirma amaci olan hangi universitenin hangi universiteye degisim programi cercevesinde ogrenci gonderdigi ve bu degisim agi icinde universitenin durumu grafik olarak ortaya konulmustur. Arastirmada ag merkezilesme olcumlerine gore Gazi Universitesi, diger aktorlerle en fazla baglantili aktor olarak bulunmustur. Ogretmen yetistiren kurumlar acisindan yapilan analizlerde sayica daha dusuk baglanti belirlenmistir. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Bu arastirmada universiteler arasi ogrenci degisimi universitelerin karsilikli tercih edilme durumlari sosyal ag analizi bakis acisi ile hem gorsel hem de ag analizine ozgu olcumlerle ortaya konulmustur. Arastirmada egitim fakulteleri arasindaki aglarin nispeten daha zayif oldugu bulunmustur. Baglantisiz izole aktor sayisinin fazlaligi ogretmen yetistiren kurumlar ve egitim fakulteleri arasindaki baglantilarin guclendirilmesi geregini ortaya koymustur. Bu arastirmanin baska bir sonucu da arastirmada kullanilan sosyal ag analizi yaklasiminin yararliligidir. Sosyal ag analizi yaklasimi hem degisim programlarini koordine eden ust kurumlar icin genel ve butunsel bir bakis saglarken hem de universitelerin bu ag icinde kendi durumlarini analiz ederek zayif ve guclu baglantilarini ortaya cikarma olanagi saglar. Dolayisiyla sosyal ag analizleri bu tur programlarin degerlendirilmesinde yeni bir yaklasim olarak kullanilabilir. Arastirmada verilerin toplanmasinda karsilasilan en buyuk gucluk,  koordinatorluk sayfalarinin buyuk bir bolumunun guncellenmemis ve yetersiz olmasidir.