Analysis of the Relationship between Shared Leadership and Distributed Leadership

Problem Durumu: Liderlik surecinin payla s ilmasi konusu ile ilgili son yillarda bir cok ara s tirma yapilmaktadir. Payla s ilan liderlik anlayi s i; liderlik etkinliklerine bircok ki s inin katilmasiyla ilgilidir. Bir okuldaki butun liderlerden olu s an ve onlarin ce s itli etkinliklerini de hesaba katan, bir liderin bilgi ve becerisinin bir urunu olmaktan ziyade bircok ki s inin ve onlarin arasindaki ili s kinin urunudur bu tur liderli g i, surekli bir s efin yonetti g i orkestradan cok, muzi g e ve o andaki ritme gore calgicilardan herhangi birinin liderlik etti g i bir caz grubuna benzetmektedir. Bu ce s it liderli g i gercekle s mesi ortak ba g liklarin, inanclarin ve de g erlerin seyrine onem vermeyi gerektirir. Da g itimci liderlik yakla s imi; liderli g i takimlar, gruplar ve orgutsel ozellikleri ile birlikte ele almaktadir. Pratikte bu yakla s imlar, bir de g i s imi gercekle s tirmek icin birilerinin ba s ta olmasi gerekti g i varsayimina kar s i cikar. Bu fikrin savunuculari, liderli g in gerekli oldu g unu cunku e g itim orgutlerinin tek bir ki s inin ba s edemeyece g i kadar karma s ik oldu g unu iddia ederler. Orgutlerde bircok karma s ik i s leri yonetmenin sorumlulu g u bircok birey ve roller arasinda da g itilmaktadir. Temel olarak savunulan ilke, tum durumlarda tek bir en iyi lider ozellikleri dizisi ve tek bir en iyi lider davrani s lari standartlarini ke s fetme cabalari ba s arisizla sonuclanmi s tir. Ca g da s ara s tirmacilar ve okul yoneticileri liderlik uygulamalarinin tek bir davrani s dizisi tarafindan temsil edilmesi icin cok karma s ik oldu g unu du s unmektedirler. Payla s ilan liderlik ve da g itimci liderlik kavramlarinin kullanilmasi ile ilgili olarak yurt di s inda yapilan ara s tirmalara bakildi g inda ise,  da g itimci liderlik/distributed leadership” payla s ilan liderlik/shared leadership” kavramlarinin farkli oldu g u ve farkli kuramsal temeller do g rultusuna kullanildi g i gorulmektedir. Payla s ilan liderlik ile da g itimci liderli g in kuramsal, uygulamaya yonelik ve alan ara s tirmacilari acilarindan bir cok ortak yonu bulunmaktadir. Her iki liderlik yakla s imi acisindan ortak yonler o kadar ileriye gitmi s tir ki bazi ara s tirmalar da payla s ilan ve da g itimci liderlik kavramlari bir birinin yerine kullanilir olmu s tur. Alan yazinda payla s ilan ve da g itimci liderlik arasinda bu denli paralellik olmasina ra g men yine literaturde her iki liderlik yakla s imi fakli birer liderlik modeli olarak ele alinmakta ve bu yonde orgut yonetici ve cali s anlarinin liderlik duzeylerini olcen, aci g a cikaran ce s itli olcekler geli s tirilmektedir. Ara s tirmanin Amaci: Mevcut ara s tirma ile teori ve uygulamada bircok benzer yonlerinin oldu g u vurgulanan ancak fakli adlar altinda dile getirilen payla s ilan liderlik ile da g itimci liderlik arasindaki ili s kiyi incelemek, kar s ila s tirmak ve belirtilen kavramsal celi s kileri gidermeye cali s mak amaclanmi s tir.  Bu ba g lamda e g itimcilerin algilarina dayali olarak, yoneticilerin payla s ilan liderlik ve da g itimci liderlik duzeyleri,  payla s ilan liderlik ve da g itimci liderlik arasindaki ili s ki ve payla s ilan liderli g in da g itimci liderli g i yordama gucu ara s tirmanin temel amacini olu s turmu s tur. Ara s tirmanin Yontemi: Ara s tirma payla s ilan liderlik ve da g itimci liderlik arasindaki ili s ki ve payla s ilan liderli g in da g itimci liderli g i yordama gucunu incelemek amaciyla ili s kisel tarama ve nedensel bir desende tasarlanmi s tir. I li s kisel tarama modelinde, iki veya daha fazla de g i s ken arasinda bir ili s ki olup olmadi g i ve ili s kinin varli g i durumunda bunun yonu ortaya koyulmaya cali s ilir. Nedensel ara s tirma deseni ba g laminda, bu ara s tirmada, payla s ilan liderlik ve alt boyutlari ba g imsiz de g i s ken, da g itimci liderlik ise ba g imli de g i s ken olarak ele alinmi s tir. Ara s tirmanin Bulgulari: Ara s tirmaya katilanlar, okul yoneticilerinin; payla s ilan ve da g itimci liderlik davrani s lari ile ilgili olarak olumlu goru s e sahiptirler. Payla s ilan liderlik alt boyutu olan liderlik fonksiyonlari ile da g itimci liderlik alt boyutlarindan “gorevlerin ortak tamamlanmasi” arasinda pozitif yonde ve orta derecede anlamli bir ili s ki (r=.598; p<0.01), “kar s ilikli beceri geli s tirme” arasinda pozitif yonde ve orta derecede anlamli bir ili s ki (r=.510; p<0.01), “cali s anlar arasinda merkezi olmayan etkile s im” arasinda pozitif yonde ve zayif derecede anlamli bir ili s ki (r=.322; p<0.01), “duygusal destek” arasinda pozitif yonde ve zayif derecede anlamli bir ili s ki (r=.452; p<0.01) vardir.  payla s ilan liderlik (ba g imsiz de g i s ken) ve da g itimci liderlik (ba g imli de g i s ken) arasinda pozitif yonde ve orta derecede anlamli bir ili s ki (r=.644) vardir.  Payla s ilan liderlik alt boyutlarinin (gorevlerin ortak tamamlanmasi,  kar s ilikli beceri geli s tirme,  cali s anlar arasinda merkezi olmayan etkile s im, duygusal destek) da g itimci liderli g e ait 0,415 varyansin % 41,5’i aciklamaktadir. Da g itimci liderlik de g i s keni uzerinde en buyuk etkiye  “Gorevlerin Ortak Tamamlanmasi’nin sahip oldu g u ( β =0.452), bunu “Duygusal Deste g in” takip etti g i ( β =0.132) gorulmektedir. Fakat payla s ilan liderlik alt boyutlarini olu s turan “Kar s ilikli Beceri Geli s tirme”  ve “Cali s anlar Arasinda Merkezi Olmayan Etkile s im” de g i s kenlerinin ise da g itimci liderlik de g i s keni uzerinde bir etkiye sahip olmadi g i soylenebilir. Ara s tirmanin Sonuclari ve Onerileri: Katilimcilarin goru s lerine gore yoneticilerin payla s ilan liderlik ve da g itimci liderlik duzeyinin yuksek oldu g u, ancak cok yuksek olmadi g i soylenebilir. Payla s ilan liderlik ile da g itimci liderlik arasinda bir ili s kinin oldu g u ancak bu ili s kinin cok yuksek olmadi g idir. Turkiye’de son yillarda yapilan ara s tirmalarda; payla s ilan liderlik (shared leadership)  ve da g itimci liderlik (distributed leadership) kavramlarini  co g unlukla birbirinin yerine kullandiklari halde;  gerek alan yazinda gerek di g er ulkelerde bu iki liderlik kavrami (da g itimci liderlik/distributed leadership, payla s ilan liderlik/shared leadership) fakli yakla s imlar olarak kabul edilmektedir. Nitekim bu ara s tirma sonucunda da bu iki liderlik yakla s imi arasinda pozitif ve orta derecede anlamli bir ili s kinin oldu g u tespit edilmi s tir. Ancak bir birinin yerine kullanilacak kadar aralarinda bire bir ili s kinin oldu g u soylenemez. Dolayisiyla ortak bir cok yonleri olsa bile payla s ilan liderlik (shared leadership) ve da g itimci liderlik (distributed leadership)  farkli birer liderlik yakla s imlari oldu g u ve bir birinin yerine kullanilmasinin uygun olmadi g i soylenebilir.