The Effect of Decision-Making Skill Training Programs on Self-Esteem and Decision-Making Styles

Problem Durumu: Karar verme, yasamin her alaninda ihtiyac duyulan, onemli bir bilissel surectir. Bu surecte bireyler aktif rol alir ve karar verme becerilerini ne kadar islevsel kullandiklari ile dogru orantili ciktilar elde ederler. Dolayisiyla karar verme sureci ve bu sureci etkili yonetebilme becerisi bireyin hayatinin akisini, yasam doyumunu ve sosyal iliskilerini etkileyebilmektedir. Arastirmanin Amaci: Bireyin yasamini etkileyen ve yasamina yon veren kararlarin alindigi donem olmasi, bu kararlarin da kisinin kendisini ve yasamini algilayisi uzerinde etkili olmasi nedeniyle lise ve universite cagindaki kisilere karar verme becerilerinin kazandirilmasi onemlidir. Yurtdisi alanyazini inceledigimizde lise ve universite ogrencilerinin daha mantikli ve akilci kararlar verebilmelerini desteklemek amaciyla, karar verme becerilerini gelistirmeye yonelik cok s ayida egitim programi gelistirildigi gorulmektedir. Turkiye’de yapilan calismalarda ise universite, lise ve ilkogretim ogrencilerinin karar verme becerilerinin gelistirilmesine yonelik uc calisma ile karsilasilmaktadir. Yapilan calismalar incelendiginde universite ogrencilerine yonelik catisma kuramina dayanan, psiko-egitim grubu temelinde yurutulen grup uygulamalarinin, ogrencilerin karar verme stillerine etkisini sinayan bir calismaya ise rastlanmamistir. Oysa universite ogrencileri icin bu tur calismalar karar verme becerilerini gelistirmede temel bilissel becerileri kazandirmasi acisindan onemlidir. Etkili karar vermenin, ogretilebilir bir beceri olarak psiko-egitim programlarda siklikla yer almasinin hem bireysel hem de toplumsal bazda onemli fayda saglayacagini soylemek mumkundur. Bu calismada catisma kuramina dayali olarak gelistirilen karar verme beceri egitimi grup uygulamalarinin, universite ogrencilerinin karar verme stillerine etkisi ve bu etkinin kaliciliginin incelenmesi amaclanmistir. Arastirmanin Yontemi: Arastirma deneysel desende olup, arastirmada deneysel desenin turlerinden biri olan “ontest-sontest kontrol gruplu gercek deneysel model” kullanilmistir. Deneysel islemler baslamadan once kisisel bilgi formu, gorusme formu, Melbourne Karar Verme Olcegi (MKVO), deneysel islemlerin bitiminde, MKVO, Grup Surecinin Genel Degerlendirilmesi Formu (GSGDF) ve Gruba Iliskin Olcumler Gozlem Formu (GIOGF), izleme surecinde MKVO veri toplama araclari olarak kullanilmis, her iki gruba da uygulanmistir. Arastirma, 2012-2013 ogretim yili bahar yariyilinda Mustafa Kemal Universitesi Egitim Fakultesinde ogrenimine devam eden toplam 44 ogrenci ile sekiz haftalik surede gerceklestirilmistir. Deney grubunda calismalar lider tarafindan yurutulurken, kontrol grubuna herhangi bir islem yapilmamistir. Deney grubunda 12 kiz, 10 erkek olmak uzere toplam 22 katilimci yer almistir. Kontrol grubunda 13 kiz ve 9 erkek olmak uzere toplam 22 katilimci yer almistir. Gruplarin cinsiyet acisindan esit olup olmadiklarini belirlemek icin yapilan kay kare testi sonucuna gore, gruplar arasinda anlamli bir fark bulunmamistir (χ2(1)= 0.82, p >.05). Benzer sekilde gruplarin, Sosyo-Ekonomik Duzey (SED) olcegi, Melbourne Karar Verme Olcegi’nin Oz-Saygi (MKVOS), Dikkatli (MKVD), Kacingan (MKVK), Erteleyici (MKVE) ve Panik (MKVP) alt olcekleri ontest ortalama puanlari acisindan esit olup olmadiklarini belirlemek icin yapilan t testi sonucuna gore, gruplarin sirasiyla, SED, MKVOS, MKVD, MKVK, MKVE ve MKVP ortalama puanlari arasinda da anlamli bir fark bulunmamistir (t(42)= 1.36, p >.05; t(42)= .24, p >.05; t(42)= .58, p >.05; t(42)= .91, p >.05; t(42)= 1.16, p >.05; t(42)= .12, p >.05). Arastirmanin Bulgulari: Gruplarin Melbourne Karar Verme Olcegi alt olceklerinden aldiklari puanlarin duzeltilmis sontest aritmetik ortalamalarini dikkate aldigimizda; deney grubunun Ozsaygi (10.01) ve dikkatli (9.94) alt olceklerinin ortalamalarinin, kontrol grubunun ozsaygi (7.07) ve dikkatli (7.59) alt olceklerinin ortalamalarindan yuksek oldugu, deney grubunun kacingan (2.95), erteleyici (2.13) ve panik (3.08) alt olceklerinin ortalamalarinin, kontrol grubunun kacingan (5.85), erteleyici (5.47) ve panik (5.65) alt olceklerinin ortalamalarindan dusuk oldugu gorulmektedir. Gozlenen bu farkin anlamli olup olmadigini test etmek icin kovaryans analizi uygulanmistir. Analiz sonuclari gruplarin sirasiyla ozsaygi, dikkatli, kacingan, erteleyici ve panik ontest puanlari kontrol altina alindiginda, duzeltilmis sontest ortalama puanlari arasinda tum alt olceklerde anlamli bir fark oldugunu gostermistir [sirasiyla F (1-38) =25.27, p .001], [F (1-38) =138.09, p .001], [F (1-38) =140.39, p <.001]. Benzer sekilde liderin gozlemleri sonucunda katilimcilarin her bir oturumda Gruba Iliskin Olcumler Gozlem Formu’ndan aldiklari toplam puanlarinin 17 ve uzerinde oldugu gorulmektedir. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Catisma kuramina dayali olarak gelistirilen karar verme beceri egitimi grup uygulamalarinda da katilimcilara karar verme basamaklari ve bu konuda uygulamali calismalar yapilmistir. Bununla birlikte katilimcilara ornek karar sorunlari ev odevleri olarak verilmis ve katilimcilarin ornek karar sorunlarini basariyla gerceklestirdikleri gorulmustur. Karar verme beceri egitimi grup uygulamalari, bu calismada da olumlu basa cikma stili puanlarinin yukselmesine etki etmistir. Bu durumda da katilimcilarin Melbourne karar verme olcegi umursamazlik, panik ve sorumluluktan kacma alt olcek puanlarinda dusme gorulmustur. Alt olceklerde gorulen puan dusmelerinin uygulanan karar verme beceri egitimi grup uygulamalarinin iceriginden kaynaklandigi dusunulmektedir. Katilimcilarin karar vermede oz-saygi puanlarinin ve olumlu basa cikma stili puanlarinin yukselmesini, olumsuz basa cikma stilleri puanlarinin azalmasini arastirmanin nitel verileri de desteklemektedir. Arastirmada grup lideri “Gruba Iliskin Olcumler Gozlem Formu” ile ogrencilerin “gruba katilim konusundaki istekliligi, degisim icin istekliligi, problemleri acikca tartismak icin istekliligi, degisim icin sorumlulugu, amaclarini belirleyebilmesi, diger grup uyeleri ile baglanti kurma potansiyeli, diger grup uyeleri icin rol model olma ozelligi, grup lideri ile baglantisi ve grubun yararli olacagi beklentisi” ile ilgili davranislarini gozlemlemistir. Liderin degerlendirmesi sonucu katilimcilarin ortalamanin uzerinde bir puan aldigi gorulmustur. Bu durumda da katilimcilarin grup uygulamasindan karar verme becerileri acisindan yararlandiklari sonucuna varilmistir. Sonuc olarak catisma kurami temelli olarak hazirlanan karar verme beceri egitimi grup uygulamalarinin ogrencilerin karar vermede oz-saygi ve olumlu basa cikma stili puanlarini artirdigi; olumsuz basa cikma stili puanlarini ise azalttigi ve bu durumun izleme testinde de devam ettigi gorulmustur.