An Online Training Program for Gifted Children's Parents in Turkey

Problem Durumu: Ustun zekâli ve yetenekli cocuklarin egitimi, Turkiye'de son on yildir derinlemesine arastirilmaya baslanmis olan bir konudur (Sak, 2011). Alan yazin incelendiginde bu arastirmalarin buyuk bir cogunlugunun ustun zekâli cocuklarin ozellikleri, egitimleri, tanilanmalari ve normal zihinsel duzeyinde olan yasitlariyla cesitli degiskenler acisindan karsilastirilmalari uzerinde yogunlastigi gorulmektedir (Davasligil, 2004; Koksal, 2007; Leana, 2009; Leana-Tascilar & Kanli, 2014; Ozyaprak, 2013). Yapilan bu arastirmalar alan yazinda ustun zekâli ve yetenekli cocuklarin ogretmenleri ve velileriyle ilgili derinlemesine arastirmalara ihtiyac duyuldugunu gostermistir. Bu cocuklarin ogretmenlerinin hangi ozelliklere sahip olmasi gerektigine iliskin arastirmalar, ailelerle ilgili arastirmalara kiyasla daha cok sayidadir. Ustun zekâli ve yetenekli cocuklarin anne babalarina yonelik sinirli sayidaki arastirmanin daha cok ebeveyn tutumlari ya da anne babalarin ozelliklerine yogunlastigi dikkati cekmektedir. Anne babalara cocuklarinin ozellikleri hakkinda bilgilendirici ve farkindaliklarini arttiracak egitim calismalari ise oldukca sinirlidir. Oysa pek cok egitim seminerinden sonra anne-babalar her zaman cok faydalandiklarindan bahsetmekte ve bu egitim seminerlerinin devamli olmasini talep etmektedirler. Bununla birlikte surekli seminerlere katilmak ozellikle buyuk ve kalabalik sehirlerde her zaman mumkun degildir. Uzaktan egitim, dezavantajlari olmasina karsin, egitim vermek icin pratik ve ekonomik bir yontemdir. Arastirmanin Amaci: Bahsedilen ustun zekâli ve yetenekli cocuklarin anne babalarina yonelik sinirli egitim acigini kapatmak adina mevcut arastirmada ustun zekâli cocuklarin ebeveynlerinin cocuklariyla ilgili farkindaliklarini arttirici bir egitim programi hazirlamak ve programin etkililigini sinamak amaclanmistir. Ustun zekâli populasyon cok kucuktur ve Turkiye’nin farkli illerine dagilmis bulunmaktadir. Bu baglamda farkli bolgelerdeki ebeveynlere ulasabilmek adina uzaktan egitim imkânindan faydalanmanin cok kiymetli bir atilim olacagi dusunulmustur. Arastirmanin Yontemi: Bu dogrultuda, pek cok farkli kurum ve kurulus araciligiyla ustun zekâli ve yetenekli cocuklarin anne babalarina ulasilmistir. E-mail araciligiyla ulasilan 154 kisiden 40'i sanal egitimlere devamli olarak katilmistir. Bu bireylerden 31'i (%77.5) anne, 9'u ise (22.5) babadir. Arastirmada tek grup ontest-sontest deneysel model uygulanmistir ve ilk iki yazar tarafindan hazirlanan egitim programinin etkililigi sinanmistir. Sekiz oturumdan olusmakta olan sanal egitim programinda ebeveynler zekâ ve ustun yetenek, ustun zekâli cocuklarin ozellikleri ve tanilanmasi, ustun zekâli cocuklarda mukemmeliyetcilik, ustun zekâli cocuklarda depresyon, ustun zekâli cocuklarda beklenmedik basarisizlik ve motivasyon, yaraticilik ve ustun zekâli cocuklarin egitimleri konularinda bilgilendirilmislerdir. Her oturum yaklasik olarak 1 saat surmus ve her oturum sonunda 10-15 dakikalik soru sormak icin zaman verilmistir. Oturum saatleri, egitim baslamadan once katilacak ebeveynlere en uygun saatler saptanarak belirlenmis ve aksam saatlerinde gerceklestirilmistir. Her seans esnasinda uc arastirmaci da hazir bulunmus, ikisi egitimi verirken, ucuncu arastirmaci teknik destek saglamistir. Programin etkililigi Afat (2013), tarafindan gelistirilen Ustun Zekâli Cocugu Olan Ebeveynlerin Farkindaliklari Olcegi ile degerlendirilmistir. Olcek, Toplam Puan, Stres, Mukemmeliyetcilik, Motivasyon ve Sorumluluk olmak uzere toplam bes alt boyuttan olusmaktadir. Olcegin bu arastirmadaki toplam ic tutarlik Cronbach's Alpha degeri .95 olarak bulgulanmistir. Diger alt boyutlarin ic tutarlik katsayilari sirasiyla .92, .62, .94 ve .65 olarak bulgulanmistir. Arastirmanin Bulgulari: Arastirmada elde edilen ontest-sontest eslestirmeli t- testi sonuclari, verilen sanal egitim programi sayesinde, ebeveynlerin ustun zekâli cocuklariyla ilgili farkindaliklarinin anlamli bir sekilde arttigini gostermektedir (t=5.29, p<.001). Bununla birlikte alt boyutlar ayri ayri degerlendirildiginde Stres alt boyutunda  ontest ve sontest puanlari arasinda istatistiksel olarak anlamli farklik (t=2.88, p< .01) saptanirken; diger alt boyutlarin ontest ve sontest puanlari arasindaki puan ortalamalari farklilasmakla birlikte anlamlilik derecesine ulasamadiklari gorulmektedir. Uzaktan egitimlere katilan ebeveynlerin olumlu geri bildirimleri de dikkate alinarak calismada sunulmustur. Ebeveynler, uzaktan egitim araciligiyla sunulan egitimden sonra, ustun zekâli cocuklarinin sorunlariyla ilgili daha cok akademik bilgiye sahip olduklarini, ihtiyaclarinin daha cok farkina vardiklarini, gunluk is yogunlugu arasinda farkli mekânlara gitmeye firsat bulamadiklarindan egitimlere katilamadiklarini, dolayisiyla uzaktan egitim araciligiyla verilen egitimlerden faydalandiklarini belirtmislerdir. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Bu arastirma, ulkemizde yeni gelismekte olan bu alanda ebeveynleri bilgilendirme konusunda sanal egitim destegi sunan ilk calismadir. Arastirma, bir on calisma olarak dusunulmekte ve ulke genelindeki ebeveynlere ulasmayi hedefleyen ileriki arastirmalara yol gosterici olacagi umut edilmektedir. Uzaktan egitimin kendine gore artilari ve eksileri olmakla birlikte, ulkemizde yeni gelismekte olan bir alan olan ustun zekâli cocuklarin ebeveynlerinin egitiminde ve farkindaliklarini arttirmada onemli bir rol oynayabilecegi dusunulmektedir. Ileriki calismalarda, daha fazla oturumdan ve daha kapsamli olan egitim seanslarindan olusacak olan programlarin etkililiginin sinanmasi onerilmektedir. Buna ek olarak, ebeveynlerin uzaktan egitim programiyla ilgili geri bildirimlerinin nitel arastirma yontemleriyle de degerlendirilmesinin faydali olacagi dusunulmektedir. Benzer egitim seminerleri, ulkenin dort bir yaninda hizmet vermekte olan ancak calistiklari sehirlerde egitim alma imkânlari olmayan ogretmenler icin de duzenlenmesinin faydali olacagina inanilmaktadir.