Primary School Teachers’ Views About Global Education in Social Studies Courses

Problem Durumu: Bugun, teknolojik ve bilimsel gelismelerin yogun etkisiyle ekonomiden siyasete, spordan dogal felaketlere kadar bircok alanda ve sorunda dunya dinamiklerinin surekli olarak degistigi bir cag yasanmaktadir. Bu cagin sihirli sozcugu ise kuresellesmedir. “Kuresellesme” ya da “Globallesme”, tum dunyanin birbirine baglanmasinin yakindan hissedilmesi uzerine gereksinim duyulmus bir sozcuktur.  Alanyazin incelendiginde kuresellesmeye iliskin birbiriyle benzesen ve farklilasan yonleriyle kimi tanimlamalara ya da yaklasimlara rastlandigi gorulmektedir. Kuresellesmenin belirtilen boyutlarinin sonucu olarak dunya adeta “Global Koy” haline gelmistir. Kuresel egitimin en temel amaci da bu “Global Koy” toplumunun uyeleri olarak yetisecek bireylerin gerekli ve yeterli bilgi, beceri ve tutumlarla donatilmis bir bicimde yetismelerini saglamaktir. Kuresel egitime gore, ogrencinin, gelisen ve degisen dunyanin getirdikleriyle basa cikabilecek bilgi, beceri ve tutumlarla donatilmis; yasadigi toplumun, devletin ve dunyanin vatandasi olmanin getirdigi sorumluluk ve bilince sahip olmasi gerekmektedir. Bu sorumluluk ve bilinc ile tum insanlarin dunyaya uyum saglamasi beklenmektedir. Sosyal bilgilerin temel amaci ise, birbirine karsilikli olarak bagimli bir dunyada, kulturel olarak cesitlilik gosteren ve demokratik bir toplumun bireyleri olarak, genc insanlari, kamusal yasama katilim icin gerekli bilgi ve karar alma mekanizmalariyla donatmak biciminde tanimlanmaktadir. Buna paralel olarak sosyal bilgiler egitimcisi bilim insanlarinin yapmis olduklari tanimlamalar dogrultusunda sosyal bilgiler egitimi anlayisinin kuresel egitimin kulturel cesitlilik, kuresel bagimlilik, demokratik toplum icin yeterlilik sahibi ve karar alabilen bireyler yetistirilmesi gibi temel ortak noktalari bulundugu gorulmektedir. Kuresel egitime iliskin ilk calismalar ve ilk uygulamalar, ABD ve Ingiltere’de baslamis olmakla birlikte, gunumuzde hem bircok ulkede akademisyenlerce calisilan bir alan olmus hem de bircok ulkenin egitim politikalarini, kurumlarini ve programlarini dogrudan ya da dolayli olarak etkilemistir. Ulkemizde de, son donemde kuresellesmenin egitime etkisine yonelik calismalar olmakla birlikte, kuresel egitimin tarihsel ve kuramsal cercevesi temel alinarak yapilan calismalara nadiren rastlanmaktadir. Ilgili alanyazin incelendiginde ulkemizde Sosyal Bilgiler dersinin bireyleri icinde bulundugu toplumsal ve kulturel yasama hazirlama gibi bir gorev ustlendigi gorulmektedir. Bu nedenle, sinif ogretmenlerinin gozuyle Sosyal Bilgiler dersinin kuresel egitim ile olan iliskisine ve Sosyal Bilgiler dersinin kuresel egitimin amaclarina hizmet edebilme bakimindan ortaya konmasi bir gereklilik olarak gorulmustur. Boylece, yurtdisinda alan uzmanlari tarafindan son elli yilda ortaya konan kuresel egitimin ulkemizdeki Sosyal Bilgiler derslerinde ne kadar yer aldigi ve nasil yer almasi gerektigi ortaya konmaya calisilmistir. Ayrica, yurtdisinda uygulamali arastirmalarin daha fazla oldugu ve uygulamali arastirmalarin alanyazindaki kuresel egitim tanimlamalarina uygun bir cercevede yurutuldugu gorulmustur. Yurt icinde yapilan calismalar daha cok kuresellesme ya da kuresellesmenin egitime yansimalari biciminde oldugu; dogrudan kuresel egitim ile ilgili olmadigi da gorulmustur. Arastirmanin Amaci: Bu arastirmanin amaci 4. ve 5. sinifi okutmakta olan sinif ogretmenlerinin Sosyal Bilgiler dersi baglaminda kuresel egitime iliskin goruslerini ortaya koymaktir. Bu amac dogrultusunda su sorulara yanit aranmistir: 4. ve 5. sinifi okutan sinif ogretmenleri; · Kuresellesme, kultur ve kuresel egitim kavramlarina iliskin ne dusunmektedirler? · Sosyal Bilgiler dersinde ogrencilere coklu bakis acisinin kazandirilmasi konusunda ne dusunmektedirler? · Sosyal Bilgiler dersinde kulturel konulari nasil islediklerine iliskin gorusleri nelerdir? · Sosyal Bilgiler dersinde kuresel olaylar, sorunlar ve gelismeleri nasil islediklerine iliskin gorusleri nelerdir? · Sosyal Bilgiler dersinde kuresel baglantilar ve kuresel bagimliliga iliskin konulari nasil islediklerine iliskin gorusleri nelerdir? · Sosyal Bilgiler dersi ogretim programinda kuresel egitimin nasil yer almasi gerektigi konusundaki gorusleri nelerdir? · Sosyal Bilgiler derslerinde ogrenci calismalarinda kuresel egitim ogeleri nasil yer almaktadir? Arastirmanin Yontemi: Bu arastirmada, kuresel egitime iliskin sinif ogretmenlerinin gecmis deneyimleri, su anki uygulamalari ve kuresel egitimin sinif ogretmenleri icin ne anlama geldigi arastirma konusu derinlemesine irdelenmek istendiginden olgubilim deseni uygun gorulmustur. Arastirmada katilimcilar olcut orneklem yoluyla secilmistir. Katilimcilarin seciminde belirlenen olcutler “(1) 2011-2012 egitim ogretim yilinda 4. ve 5. sinifi okutmak ve (2) 2004 ilkogretim Sosyal Bilgiler Ogretim Programi ile 1998 programinin her ikisini de okutmus olmak” olarak belirlenmistir. Bu kapsamda alti farkli okuldan on iki sinif ogretmeniyle gorusmeler gerceklestirilmistir. Ayrica, ogrencilerin Sosyal Bilgiler derslerinde gerceklestirdikleri odev calismalarindan ulasilabilen 105 odev de elde edilen dokuman verileri baglaminda degerlendirilmistir. Bu arastirmada, gorusmeler sinif ogretmenlerinin kuresel egitime ve Sosyal Bilgiler dersinde kuresel egitime yonelik gecmis yasantilarinin ve deneyimlerinin derinlemesine incelenebilmesi icin “Uc Gorusme Modeli” uzerine temellendirilmistir. Veri toplama araclarinin gelistirilmesi surecinde ilk olarak arastirmaci tarafindan gorusme sorulari gelistirilmistir. Gelistirilen gorusme sorulari, iki alan uzmani, bir dil uzmani ve bir yontem bilimi uzmaninin goruslerine sunulmustur. Uzmanlardan gelen donutler dogrultusunda, sorular yeniden duzenlenmistir. Ardindan, gorusme sorularinin pilot uygulamasi iki sinif ogretmeni ile gerceklestirilmistir. Ogretmenlerle yapilan pilot gorusmeler sonucunda sorularin isleyip islemedigi belirlenmis, yeniden gerekli duzenlemeler yapilmis ve gorusme formuna son sekli verilmistir. Bunun yani sira, gorusme yapilan ogretmenlerin kendi siniflarindaki ogrencilerin Sosyal Bilgiler derslerinde yapmis olduklari dokumanlar da incelenmistir. Dokumanlarin incelenmesi surecinde herhangi bir olcut belirlenmemis; ulasilabilen dokumanlarin tumu incelenmistir. Ogrenci urunleri incelenerek, hem inandiriciligin artirilmasi hem de ogretmen goruslerinin sinif icerisindeki yansimalarina ulasmak amaclanmistir. Gorusmeler ve dokumanlar yoluyla elde edilen verilerin analiz edilmesinde icerik analizi yaklasimi benimsenmistir. Arastirmanin Bulgulari: Arastirma verilerinin analizi sonucunda dort ana temaya ulasilmistir. Sinif ogretmenlerinin gorusleri baglaminda “Kuresellesme, kultur, kuresel egitim kavramlarina iliskin bulgular; Sosyal Bilgiler dersinde kuresel egitime iliskin bulgular; Sosyal Bilgiler dersinde kuresel egitimin daha etkili sunulabilmesi icin oneriler” olmak uzere uc temel bulguya ulasilmistir. Bununla birlikte incelenen ogrenci dokumanlarindan elde edilen bulgular ise kendi icerisinde “Coklu bakis acisi, kultur, kuresel sorunlar, kuresel baglantilar, degerler, teknolojik gelismeler” gibi birtakim kategorilerden olusmaktadir. Arastirmanin Sonuclari ve Onerileri: Arastirma sonuclarina dayali olarak Sosyal Bilgiler dersinin kuresel egitim alanyazininda belirlenen cercevesi bakimindan oldukca onemli bir ders oldugu ancak gerek ogretmen goruslerinden gerek ogrencilerin Sosyal Bilgiler dersi kapsaminda yapmis olduklari odevlerden anlasildigi uzere dersin kuresel egitim bakimindan yuzeysel kaldigi anlasilmistir. Bu noktada Sosyal Bilgiler dersinin daha etkili bir bicimde gerceklestirilmesi icin kuresel egitimin kuramsal cercevesi ve uygulamada yapilmasi gereken eksikliklerin giderilmesi gerektigi onerilebilir.