İnsan Doğa İlişkisi Tasarımında Radikal Dönüşüm: Derin Ekoloji

Yesil dusuncenin ortaya cikisina iliskin bugune kadar pek cok tarihleme cabasi olmustur. Sorunlarin gozle gorunur hale gelmesiyle cevre sorunlarina ilginin basladigi Ikinci Dunya Savasi sonrasi donem, 1952 yilinda Londra’da hava kirlenmesine bagli olarak 4000’den fazla insanin olmesine sebep olan travmatik hadise ya da 1970 yilinda Roma Klubu’nun Insanligin Ikilemi adli projesinde kullanmak uzere Massachusetts Teknoloji Enstitusu’ne (MIT) hazirlattigi ve sifir buyume teziyle butun dunyanin dikkatlerini ceken rapor degisik calismalarda hem cevre duyarliligindaki artisin hem de yesil dusunce anlayisinin baslangici olarak dile getirilmektedir. Hangi tarihten baslatilirsa baslasin ekolojik hareket bugune kadar temel olarak iki ana dusunce akiminin temel tezleri uzerinden kendi paradigmalarini gelistirme cabasi icinde olmustur. Sosyalist veya Marksist olarak adlandirilabilecek cevreciler cevre sorunlarinin cozumu radikal bir donusumle ancak kapitalist uretim bicimi terkedilerek cevre tahribatinin onune gecilebilecegini iddia etmislerdir. Kapitalist paradigma icinde kalarak cozum arayan cevreciler ise doganin kaynak havuzu ve atiklari yok etme acisindan surdurulebilirligini sagladigimiz olcude cevreyi koruyabilecegimiz dusuncesindedir. Dikkat edilirse her iki dusunce akimi etrafindaki tartismalar insan merkezli tartismalardir. Cevre sorunlarina insan merkezli yaklasmayan, insan disindaki doganin kendi icinde bir degere sahip oldugu fikrinden hareket eden Derin Ekoloji yaklasimi yukarida bahsedilen iki temel yolun disinda alternatif bir ekoloji hareketi olarak 1973 yilinda Norvec’li filizof Arne Naess’in “The Shallow and the Deep, Long-Range Ecology Movement. A Summary” adli calismasiyla baslamistir. Aradan gecen 42 yil icinde, Derin Ekoloji kendini tanimlarken kullandigi “Ekosofi” ya da felsefesini hayata gecirebilecegini iddia ettigi “Biyo bolgeler” cercevesinde pek cok tartismanin nirengi noktasini olusturmustur. Tartismalar buyuk oranda bu dusunce akiminin Hiristiyanliktan Heidggerci felsefeye, Taoizm, Budizm ve avci-toplayici kabile dinlerinden Bati metafizigine, Amerikan Kizilderili kulturunden Avrupa romantizmine, Spinoza’dan 1960’larin karsi kulturune kadar her seyden bir miktar bulundurmasindan, baska bir deyisle bir “potpori”yi andiran kavramsal ve dusunsel mozaik temelinde yukselmesi uzerinden yapilmaktadir. Bu calisma Derin Ekolojiye yonelik tartismalarin kisa bir ozeti uzerinden genel bir Derin Ekoloji degerlendirmesi yapma amacindadir. Bu cercevede “ayaklari yere basan” bir ekolojik hareketin Derin Ekoloji uzerinden tanimlanip tanimlanamayacagi ile 21. Yuzyil cevreciliginin ne kadar mistik ne kadar reel ogelere dayanmasi gerekliligi tartismanin ana ekseninin olusturmaktadir