Saul Friedländer, Refleksy nazizmu, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011, ss. 125

Wydana przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego w 2011 roku studwudziestopięciostronicowa książka Refleksy nazizmu składa się z dwóch zasadniczych części: wstępu zatytułowanego Kicz i estetyzacja polityki autorstwa Pawła Śpiewaka, redaktora naukowego całej serii Kolory Idei (w ramach której opublikowano również recenzowaną pracę, oraz eseju Saula Friedländera Refleksy nazizmu. Esej o kiczu i śmierci. Autorem tłumaczenia angielskiej wersji Reflections of Nazism: an essay on Kitsch and death1 jest Marcin Szuster. Podczas prac translatorskich wykorzystany został również oryginalny francuski tekst z 1982 roku. Wspomniana pierwsza część książki stanowi bardzo dobry wstęp do rozważań nad zagadnieniem kiczu w dyskursie politycznym. Liczący dwadzieścia cztery strony esej Śpiewaka rozpoczyna się od przypomnienia podstawowych wiadomości i głównych teorii dotyczących zagadnień powiązanych ze „złą sztuką”. Główny nacisk autor kładzie tu nie tylko na ścisłe powiązanie wartości estetycznej, jaką jest kicz, z etyką, ale także wymienia trzy najważniejsze (również z perspektywy zamieszczonego na dalszych stronach eseju Friedländera) zjawiska, które miałyby mu towarzyszyć. Są to kolejno: wymaganie od kiczu szczególnego typu odbiorcy i założenie, że kicz jest czymś nieautentycznym i zwodniczym, oraz zarzut, że opisywana wartość ma na celu tworzenie pewnego rodzaju nierzeczywistości. To ostatnie założenie jest bardzo interesujące. Autor Estetyzacji polityki zwraca uwagę na sposób, w jaki w dziełach kiczowych są budowane wszelkie opozycje. Mają one być proste, nieskomplikowane, łatwe w od-