Paweł Grad, O pojęciu tradycji: studium krytyczne kultury pamięci, Fundacja Augusta hrabiego Cieszkowskiego, Warszawa 2017, ss. 278

W książce O pojęciu tradycji Paweł Grad pisze o różnych sposobach odnoszenia się do historii. Modeluje on dwa podejścia: tradycję w rozumieniu właściwym oraz kulturę pamięci, która jest charakterystyczna dla postmodernistycznego, nihilistycznego konserwatyzmu. Według diagnozy autora mamy obecnie do czynienia z dominacją kultury pamięci, która polega na instrumentalnym wykorzystywaniu historii w celu legitymizowania nowoczesności. Podstawowa różnica pomiędzy takim podejściem a prawdziwą tradycją przejawia się w wymiarze praktycznym: dla kultury pamięci przeszłość stanowi „estetyzujące wspomnienie” i źródło inspiracji, natomiast tradycję cechuje „normatywne powtórzenie” – stanowi ona „system komunikacji służący wyodrębnieniu określonej formy życia, która realizuje się w konkretnych praktykach” (s. 11). Tym, co wyróżnia tradycję, jest zatem odrzucona przez kulturę pamięci ortopraksja – przestrzeganie reguł właściwego działania. W pierwszym rozdziale Grad przedstawia historię pojęcia tradycji: od średniowiecznej debaty teologicznej do znaczenia ponowoczesnego. Omawiając pochodzenie tego pojęcia, wskazuje on na kilka istotnych kwestii. Przede wszystkim tradycja nie była początkowo łączona z dawnością – dla Ojców Kościoła liczył się autorytet stojący za daną tradycją, a nie to, jak długą historią mogła się ona poszczycić. Ciekawe jest również zwrócenie przez autora uwagi na ścisły związek leksykalny między pojęciami tradycji i doktryny. Doktryna stanowi „jedno z wcieleń” tradycji. Rozumiana jest ona jako „nauka przekazana w formie imperatywu, by zachować ją niezmienioną”. Wraz z towarzyszącą jej dyscypliną, czyli „techniką wdrażania” danej nauki, doktryna ma służyć odróżnieniu danej wspólnoty i zachowaniu jej ciągłości (s. 25). Ze względu na swój doktrynalny charakter tradycja stanowi swoistą historię sporów. Ten polemiczny wymiar cechował tradycję chrześcijańską od samego początku i odgrywał wielkie znaczenie w okresie reformacji. W czasie rewolucji francuskiej pojęcie to zostało znacznie rozszeRuch FilozoFiczny