Mickiewiczowska hermeneutyka "tego, co religijne". Próba lektury postsekularnej

Adam Mickiewicz’s Hermeneutics of “the Religious”: An Attempt at a Postsecular Reading This article synthetically presents the hermeneutic attitude revealed in Mickiewicz’s work (poetry as well as lectures and journalism). It is analyzed from a post-secular perspective. The poet opposes the reductive secularism of the Enlightenment and its secular humanism. He also encourages preserving “the religious” and reviving religious concepts. However, this should not be a simple return to the past (conservatism), but rather a rethinking of religion with consideration to the new, secular conditions. Mickiewicz follows the scattered interpretations of the traces of transcendence or sacrum in various traditions and different ways of thinking: from mythology, pagan practices and folk piety to sophisticated mysticism and complicated theosophy. This Romantic thinker appears as a dialogue mediator between various religious languages, as well as between opposite beliefs and discourses (the ritualized religiosity of the official Church, rationalist Enlightenment philosophy, simple and sensual folk religiosity). The aim is to renew the broken relationship (‘union’) that connects man to God and creation, and to rebuild the community. In “the religious” he tries to find the common basis or extract the universal truths. In his opinion, Christianity is what connects and summarizes all religious traditions. According to this poet-politician, the revival of the religioncentered spirit is associated with the freedom revolution (the abolition of slavery, equality of women, emancipation of nations). He believes that the transcendent perspective of human history is the main guarantee of social change and true community. In a broader context, the hermeneutic strategy of this Polish Romantic can be interpreted as a post-secular stance,mas it urges us to rethink and internalize all levels of religion, which should be continuously and constantly updated in one’s life. Mickiewiczowska hermeneutyka „tego, co religijne”. Proba lektury postsekularnej Artykul w syntetyczny sposob prezentuje ujawniającą sie w tworczości Mickiewicza (zarowno poetyckiej, jak i wykladowej czy publicystycznej) postawe hermeneutyczną, ktora analizowana jest w horyzoncie myśli postsekularnej. Poeta dyskutuje z redukcyjnymi przejawami oświeceniowego sekularyzmu i jego świeckim humanizmem. Zacheca do zachowania „tego, co religijne” oraz do odnowienia religijnych pojec. Nie chodzi jednak o prosty powrot do tego, co bylo (konserwatyzm), lecz o przemyślenie religii na nowo – w zmienionych warunkach po sekularyzacji. Mickiewicz śledzi rozproszone interpretacje śladow transcendencji czy tropow sacrum w rozmaitych tradycjach i sposobach mowienia o tym: od mitologii, folkloru, praktyk poganskich, pobozności ludowej, po wyrafinowaną mistyke czy skomplikowaną teozofie. Romantyczny myśliciel jawi sie jako dialogujący mediator miedzy roznymi religijnymi jezykami, a takze zderzającymi sie przekonaniami i dyskursami (religijnośc zrytualizowana Kościola urzedowego, racjonalistyczna filozofia oświeceniowa, sensualna w swej prostocie religijnośc ludowa). Celem tych dzialan jest odnowa zerwanej wiezi („spojni”) lączącej czlowieka z Bogiem i stworzeniem oraz odbudowa wspolnoty. W „tym, co religijne” szuka tego, co wspolne, wyluskuje prawdy uniwersalne. Tym, co lączy i podsumowuje wszystkie okoloreligijne tradycje jest, jego zdaniem, chrześcijanstwo. Odrodzenie ducha religijnego poeta-polityk wiąze z rewolucją wolnościową (zniesienie niewolnictwa, rownouprawnienie kobiet, emancypacja ludow). Wierzy, ze transcendentna perspektywa dziejow ludzkości jest gwarantem zmian spolecznych oraz źrodlem prawdziwej wspolnoty. W szerokim kontekście strategie hermeneutyczną polskiego romantyka mozna odczytywac jako gest postsekularny, gdyz namawia do przemyślenia i uwewnetrznienia wszystkich poziomow religii, by poprowadzic ją dalej, nieustannie uaktualniając w swojej biografii.