Съвременниците на борбата за независима българска църква – за какво всъщност говорят те (Никола Сапунов и Иван Найденов)

Two Activists in the Struggle for an Independent Bulgarian Church: What Are They Actually Saying? (Nikola Sapunov and Ivan Naydenov) This paper uncovers a slightly different picture of the struggle for an independent Bulgarian Church and deals with the texts of two of its participants: the memoir and diary of Nikola Sapunov (1815–1861) and the correspondence of and some other texts by Ivan Naydenov (1834–1910). Apart from patriotism, martyrdom and political plans, which are also often problematized, there are also personal partialities, hostilities, ambitions, and financial motives. For many activists, the authority of the Ottoman Sultan (who was also a Caliph, the religious leader of all Muslims) and keeping his firman in force were very important. The confessional mobility within Christianity characterized the life of Sapunov and some other activists generated tensions and polemics, but not clashes on a great scale. The relations with foreign factors, primarily Russia, were also important. They were complicated and included not only different forms of interferences, but also deliberate demands for such an intervention and efforts to provoke it and follow foreign models, mostly the Greek one. Keywords: Nikola Sapunov, Ivan Naydenov, Bulgarian Church, confessional mobility, financial motives Dwaj uczestnicy walki o niezalezny Kościol bulgarski. O czym wlaściwie mowią? (Nikola Sapunow i Iwan Najdenow) Artykul jest poświecony tekstom dwoch uczestnikow walki o niezalezny Kościol bulgarski – wspomnieniom i pamietnikowi Nikoly Sapunowa (1815–1861) oraz korespondencji i innym pismom Iwana Najdenowa (1834–1910) – i kreśli nieco odmienny obraz dobrze znanych wydarzen. Oprocz patriotyzmu, meczenstwa i planow politycznych, czesto kontrowersyjnych, ujawniają sie w nich takze osobiste namietności, wzajemne animozje, ambicje i motywacje finansowe. Dla znacznej cześci dzialaczy bardzo wazny byl autorytet sultana osmanskiego (ktory byl kalifem, przywodcą religijnym wszystkich muzulmanow), a takze – zachowanie w mocy jego firmanu. Mobilnośc wyznaniowa w ramach religii chrześcijanskiej, jaka charakteryzowala zycie Sapunowa i niektorych innych dzialaczy, wywolywala napiecia i polemiki, lecz nie wielkie starcia ideologiczne. Relacje z zagranicą, przede wszystkim z Rosją, byly zlozone i nie wynikalo to tylko z faktu podejmowania przez sily z zewnątrz konkretnych interwencji, lecz rowniez ze świadomego ich poszukiwania czy wrecz prowokowania ze strony bulgarskiej, a takze z checi naśladowania obcych wzorow, zwlaszcza greckich.