„Przeszłości ślad dłoń nasza zmiata”. Refleksje na marginesie wybranych tekstów literackich z obszaru słowiańskich krajów demokracji ludowych

“Wiping clean the slate of the past”. Reflections on the fringes of selected literary texts from Slavic People´s Republics Formulas of “forgetting” in the totalitarian half-century as well as post-1989 have changed shape and intensity. Strategies of disavowal and rejection of the proximate and distant past differ depending on the intensity of the ideologising processes in the structure of the phenomenon. The systemic mechanism of ritual burial and announcement of the end of “bad past, bad times” includes a number of phases (from construction to reconstruction). This paper examines the strategies under the first of these phases (1944–1956), during which the process of incorporating an external matrix created in revolutionary conditions (Soviet culture) into local culture/literature was the strongest. The practice consists of an unconditional transfer from the model of a maximum number of factors which sanction acts of disavowing the proximate and distant past and legitimise subjection to the chosen / ideal system (denial/discreditation of the old world order, new genres, a new way to explain the past, clear vision of the future). „Przeszlości ślad dlon nasza zmiata”. Refleksje na marginesie wybranych tekstow literackich z obszaru slowianskich krajow demokracji ludowych Formuly „zapominania” w polwieczu totalitaryzmow, ale takze po 1989 roku, w dekadach post-, zmienialy ksztalt i natezenie. Strategie dezawuowania i odrzucania bliskiej czy odleglej przeszlości roznią sie w zalezności od stopnia natezenia procesow ideologizacji. Systemowy mechanizm rytualnego grzebania i gloszenia konca „zlej przeszlości, zlego czasu” przechodzil kilka faz (od konstrukcji do rekonstrukcji). W artykule zostala podjeta proba opisu najstarszej fazy zjawiska, gdy do kultur lokalnych zostaje inkorporowana matryca zewnetrzna, wypracowana w warunkach rewolucyjnych (wzorzec sowiecki). W praktyce oznaczalo to bezwzgledne przeniesienie z „wzorca” maksymalnej liczby czynnikow sankcjonujących akty dezawuowania przeszlości, a legitymizujących podleglośc wybranemu/idealnemu systemowi (wyparcie, dyskredytowanie starego porządku świata, nowe gatunki, formy, sposoby tlumaczenia przeszlości skutkujące zrealizowaniem idei „świetlanej przyszlości”).