Oświecenie w Chorwacji – zmiana paradygmatu? Od zubażającego monomitu do wyzwalającej polimityczności

The Enlightenment in Croatia – the change of paradigm?: From impoverished monomyth to liberated polymyth The paper is an attempt at a synthetic presentation of the discourse that took place in twentieth-century literary studies on the idea of the Enlightenment in Croatia. The author recognizes the model of conservative and Catholic Enlightenment centered on the North of the country, which is constructed in these studies, as a variant that impoverishes the reality of the 18th century, and propounds (referring to the Otto Marquard’s idea about the necessity that all communities are rooted in many histories) to extend the reflection on the Enlightenment in Croatia also to its south Dalmatian and Dubrovnik variant. She proposes to study the Enlightenment in non-Western countries to a lesser extent through the prism of socio-political and economic determinants, and more by tracking mental history and cultural flows. Such a mental path allows redefining the Enlightenment in Croatia focusing on its cosmopolitanism and liberalization. Oświecenie w Chorwacji – zmiana paradygmatu? Od zubazającego monomitu do wyzwalającej polimityczności Artykul jest probą syntetycznej prezentacji dyskursu, jaki sie toczyl w dwudziestowiecznych opracowaniach historycznoliterackich nad ideą oświecenia w Chorwacji. Autorka uznaje skonstruowany na ich lamach model konserwatywnego i katolickiego oświecenia, ktorego centrum stanowila Polnoc kraju, za wariant zubazający osiemnastowieczną rzeczywistośc i postuluje (powolując sie na marquardowską myśl o konieczności trwania spoleczenstw w wielu historiach) rozszerzenie refleksji na temat oświecenia w Chorwacji o jego poludniowy, dalmatynsko-dubrownicki wariant. Przedklada rowniez propozycje badania oświecenia w krajach niezachodnich w mniejszym stopniu przez pryzmat uwarunkowan spoleczno-politycznych oraz gospodarczych, w wiekszym zaś poprzez śledzenie historii mentalnej oraz przeplywow kulturowych, co jej zdaniem pozwala na redefinicje oświecenia w Chorwacji w kierunku jego kosmopolityzacji i liberalizacji.