„Pamiątka, Zabawka, Talizman” czyli Żydzi fantomowi

Souvenir, Talisman, Toy or phantom Jews The exhibition Souvenir, Talisman, Toy , prepared by Erica Lehrer and shown in Cracow’s Ethnographic Museum in Summer 2013, deals with the phenomena of Jew figures production and currently extremely popular the "Jew with a coin" image. The phenomenon bears full characteristics of folk art. However, it is Holocaust that took place in Poland during the German occupation that should be its valid reference. This historical context that results in, for example, stereotypical way of portraying the exterminated neighbours (this way is often perceived as intentionally anti-Semitic), is not fully analysed or worked through at the exhibition. The rich ethnographic material shown in Cracow is calling for a comment that would include scientific descriptions of Polish-Jewish relations that are being formulated at, for example, the Polish Centre for Holocaust Research. The phenomena of the evoked images production, which became more intense in the last twenty or thirty years, has all the qualities of "phantom memory" or post-memory, which character, as well origins, should be thoroughly analysed. Pamiątka, Zabawka, Talizman , czyli Żydzi fantomowi Przygotowana przez Erice Lehrer wystawa Pamiątka, Zabawka, Talizman, ktorą mozna bylo oglądac w salach krakowskiego Muzeum Etnograficznego latem 2013 roku, traktuje o fenomenie produkcji figurek Żydow i niezmiernie popularnych dzisiaj wizerunkow „Żyda z pieniązkiem”. Zjawisko to ma wszelkie cechy tworczości ludowej, jednakze istotnym odniesieniem jest dla niego Zaglada, ktora rozegrala sie na terenie Polski w czasie okupacji niemieckiej. Ten historyczny kontekst, ktorego efektem jest np. stereotypowy sposob prezentowania wyglądu zgladzonych sąsiadow (odbierany czesto jako tendencyjnie antysemicki), nie zostal w pelni na przywolanej ekspozycji zanalizowany czy tez przepracowany. Pokazany w Krakowie niewątpliwie bogaty etnograficzny material domaga sie komentarza uwzgledniającego naukowe opracowania dotyczące polsko-zydowskich relacji, jakie powstają np. w Centrum Badan nad Zagladą Żydow. Fenomen produkcji wspomnianych wizerunkow, ktorego nasilenie obserwowac mozna w ostatnich dwudziestu, trzydziestu latach, posiada wszelkie cechy „pamieci fantomowej” czy ewentualnej post-pamieci, ktorej charakter (a takze źrodla) powinien byc poddany gruntownej analizie.